Na afloop van de Tweede Wereldoorlog werd de Bevrijding regelmatig herdacht in Wilrijk. Lees er alles over in deze longread van de Kring voor Heemkunde Wilrica naar aanleiding van de tentoonstelling 'Wilrijk Bezet en Bevrijd'.
WILRIJK | In mei 1945 krijgen de twaalf gesneuvelde verzetsstrijders van de Wilrijkse Groep G - sector 53, een staatsbegrafenis op de Bist, omringd door hoogwaardigheidsbekleders, officiële afvaardigingen en Engelse militairen. Hun foto’s staan opgesteld in de hal van het gemeentehuis. Het weer zit niet mee, maar ondanks de druilerige regen woont een massa volk de plechtigheid bij. Na afloop worden de gesneuvelden begraven langs de erelaan van de begraafplaats aan de Jules Moretuslei. Nadat de begraafplaats in 1967 officieel sluit, worden ze ontgraven en overgebracht naar het militaire ereperk van de begraafplaats Steytelinck.
‘De gefusilleerden van Wilrijk ondernemen hun laatste tocht. Nadat de meeste onder hen ontgraven waren op Maria ter Heide, had een grootse begrafenisplechtigheid plaats op de Bist te Wilrijk, in mei 1945. Het was een druilerige dag. Na het verlaten van de rouwkapel in het gemeentehuis werden twaalf lijkkisten, gedragen door oud-strijdmakkers, geplaatst bij de gezamenlijke katafalk op de Bist. Daar werd een godsdienstige plechtigheid opgedragen. Waren ondermeer aanwezig: de afgevaardigde van de minister van Landsverdediging, hogere officieren van het Belgische en geallieerde leger, de muziekkapel van het 5de Linieregiment, een muziekkorps van Wilrijk, een afdeling van de 21ste Legergroep die Wilrijk bevrijdde, een afgevaardigde van de gouverneur, de voltallige afdeling van het Rode Kruis, de Rijkswacht, oudstrijdersverenigingen en de groot-invaliden, de schoolkinderen, de sportmakkers en honderden anderen. Uiteraard ook het Gemeentebestuur van Wilrijk en het gemeentepersoneel. Begeleid door Engelse soldaten werden de ‘twaalf’ begraven op het erepark van de begraafplaats aan de Jules Moretuslei.’
Bron: anoniem persbericht.
WILRIJK | Op zondag 9 september 1945 herdenkt Wilrijk de eerste verjaardag van de Bevrijding. Het is een euforische dag. Een afvaardiging van de ‘107 TH. H.A.A. Regiment Royal Artillery’, onder leiding van luitenant-kolonel Bigland, krijgt een eervolle ontvangst in het gemeentehuis. Kolonel F.M. Slater, bevelhebber van het regiment en ‘bevrijder van Wilrijk’, is er niet bij. Hij sneuvelde op weg richting Bevrijding van Arnhem (N), in 1944.
In de namiddag gaat het in stoet naar het Drossaard- en Klauwaardplein in de wijk Valaar, plein dat officieel herdoopt wordt tot ‘Kolonel Slaterplein’. Onderweg genieten de Britten van een warm applaus van de massaal opgekomen dankbare Wilrijkse bevolking.
8 MEI GEEN OFFICIELE FEESTDAG | Op 8 mei 1945 wordt in België het einde van de Tweede Wereldoorlog herdacht, de capitulatie van nazi-Duitsland en de overwinning op het fascisme. Toch komt het nooit tot een echte feestdag. Scholen en administraties waren die dag weliswaar gesloten, maar de viering bleef er altijd eentje in mineur. Tot de regering Tindemans in 1974, 8 mei als feestdag schrapt. Een wet bepaalde dat het aantal feestdagen in België voortaan beperkt wordt tot tien. In 1983 raakt de datum zelfs helemaal in de vergetelheid: de ‘viering’ van beide wereldoorlogen ligt nu op 11 november, de dag waarop WO-1 eindigde. Enkel het Brussels Hoofdstedelijk Gewest herinstalleerde 8 mei als wettelijke feestdag.
GEDENKPLAAT | Net zoals voor de slachtoffers van WO-1 wordt een marmeren gedenkplaat geplaatst in de inkomhal van het gemeentehuis (huidig districtshuis), waarin de namen van de gesneuvelden van WO-2 staan gebeiteld.
GEDENKZUIL, JOS BASCOURT | Op de gedenkzuil met namen van de slachtoffers van WO-1, een ontwerp van de Antwerpse architect Jos Bascourt uit 1920, oorspronkelijk geplaatst op de rotonde van de begraafplaats aan de Jules Moretuslei, worden na WO-2 enkele nieuwe namen van gesneuvelden aan toegevoegd. Er is evenwel lang niet genoeg plaats op de zuil.
MONUMENT GESNEUVELDEN VAN BEIDE OORLOGEN, LODE EYCKERMANS | De gemeente besluit om een nieuw monument te laten ontwerpen, ter nagedachtenis van de gesneuvelden van beide wereldoorlogen. Beeldkunstenaar Lode Eyckermans krijgt de eer. Nadat ook de stoffelijke resten van de gesneuvelden zijn overgebracht van de Jules Moretuslei naar Steytelinck wordt het monument 10 jaar na de Bevrijding, op zondag 9 mei 1954, plechtig onthuld op het Ereperk van de nieuwe begraafplaats Steytelinck.
Nadat in 1967 de begraafplaats aan de Jules Moretuslei definitief sluit, verhuist ook de oude gedenkzuil naar het Ereperk van de begraafplaats Steytelinck.
CROMWELLTANK | De herinneringstank, een zgn. Cromwelltank, eerst t.h.v. de Ford-garage Permeke aan de Boomsesteenweg geplaatst, later verplaatst naar de Jan Van Rijswijcklaan, is een schenking van de Britse militaire overheid aan Antwerpen, 30 jaar na de Bevrijding in 1974. Het wordt ook wel eens het ‘verkeerde monument’ genoemd. Het enige met Cromwells uitgeruste regiment van de 11de Pantserdivisie was het 15e/19e Huzaren, het divisie-verkenningsregiment. In 1944 bevrijden de geallieerden de stad evenwel met Shermantanks. Toen het monument werd opgericht waren er geen Shermans beschikbaar, waarop de Cromwelltank als alternatief in dank werd aanvaard.
BRITSE PREMIER EDWARD HEATH | In het kader van 30 jaar Bevrijding van Wilrijk in september 1974, bezoekt een afvaardiging van de ‘107 TH. H.A.A. Regiment Royal Artillery’ opnieuw de gemeente Wilrijk. Onder hen bevindt zich de Britse premier Edward Heath, die destijds als militair deel uitmaakte van het bevrijdingsregiment.
GEITESTOET 2005 | In de Geitestoet van zondag 18 september 2005, 60 jaar na de Britse bevrijdingsoptocht door Wilrijk, rijdt opnieuw een Shermantank en andere authentieke militaire oldtimers door de straten van Wilrijk. Een huzarenstuk! Net zoals zestig jaar geleden wordt er uitbundig gedanst, gekust en geapplaudisseerd. Omwille van de veiligheid was het voor al te enthousiaste omstaanders deze keer ten strengste verboden om op de tank te kruipen…
GEDENKTEKEN VOOR MAJOOR WILHELM METZGER | Ter gelegenheid van 65 jaar Bevrijding herdenkt het district Wilrijk de gebeurtenis op zaterdag 5 september 2009, met de inhuldiging van een nieuw monument op de hoek van de Legerstraat en de Fort 7-straat, nabij het Fort 7. Het gedenkteken brengt hulde aan de Britse bevrijders en de verdiensten van het Wilrijks verzet, maar is ook een eerbetoon aan een Duitse ‘bezetter’, majoor Wilhelm Metzger, gedurende de oorlog bevelhebber van het munitiedepot in Fort 7, die Wilrijk door een moedige daad Wilrijk behoedt voor een verschrikkelijke ramp (zie verder majoor Wilhelm Metzger en pastoor Pauwels).
Op de foto: v.l.n.r. districtsburgemeester Thierry Vanderkindere, Claudia Metzger, kleindochter van majoor Metzger, luitenant-kolonel Volker Eden, vertegenwoordiger van de Duitse Ambassade in Brussel, en Henri Haenen, vaandrig van de NSB-afdeling Wilrijk.
POSTZEGEL | Ter gelegenheid van 70 jaar Bevrijding drukt de Werkgroep MDG in 2014, in samenwerking met Bpost, een postzegel met daarop een afbeelding van het monument uit 1954 van de gesneuvelden uit 1914-1918 en 1940-1945 op de begraafplaats Steytelink 2014.
