In september 2024 werd de Stadskroniek 'Scheepsherstellers tijdens WOII. Een vergeten verzetsstrijd.' voorgesteld. Twee van de initiatiefnemers blikken terug op het proces.

Van waar komt het idee om deze Stadskroniek te maken?

Michel Moorkens: “Dat verhaal gaat ver terug. Ik werkte zelf bij een scheepsherstellingsbedrijf toen ik in de jaren '80 van de vorige eeuw een lang gesprek had met Franky Totté, een oud-scheepshersteller die de concentratiekampen had overleefd. Zijn verhaal heeft me nooit meer losgelaten. Ik schreef het neer en ben er overal mee gaan leuren, maar lange tijd vond ik niemand die het naar buiten wilde brengen. Tot ik Marianne tegenkwam. Zij had net meegewerkt aan de Stadskroniek over de struikelstenen in Deurne. Ik liet haar het verhaal lezen en het had op haar dezelfde impact als op mij.”

Marianne Gestels: “Ik was niet alleen onder de indruk van het verhaal van Franky over de leden van het Syndikaal StrijdKomiteit (door de bezetter verboden syndicaal comité – red.) van de scheepsherstellers. Michel bezorgde me ook een dikke map met documentatie over de aanhoudingen van scheepsherstellers na juli 1942. In dat jaar werd Franky gearresteerd, hij had geen weet van wat er vanaf dan gebeurde op de scheepsherstellingswerven. Maar wat ik in die map las, heeft me van mijn sokken geblazen.”

Ontstond toen al het idee om over deze geschiedenis een Stadskroniek te maken?

Marianne: “Ja, ik wilde me daar vanaf dag 1 achter zetten. Maar ik wist wel dat we er andere mensen bij moesten betrekken. Ik sprak er Marc Pottelancie over aan, de voorzitter van de metaalcentrale van het ABVV in Antwerpen. De eerste 16 scheepsherstellers die werden vermoord waren lid van dat Syndikaal StrijdKomiteit, en bleken ook lid te zijn van de vooroorlogse socialistische metaalbewerkersvakbond. Marc, die ook van zijn stoel viel toen hij het verhaal las, deed meteen mee. Om de geschiedenis vanaf 1942 verder te onderzoeken, contacteerde ik Herman Luyckx, mijn vroegere collega bij de bediendencentrale van het ABVV. Hermans hobby is geschiedenis, na zijn pensioen ging hij dat zelfs nog studeren. Hij heeft ook een professioneel verleden als redacteur.”

Met z’n vieren hebben jullie de Stadskroniek gemaakt?

Marianne: “Ja, maar daarnaast speelde ook Wannes Verbist (projectmedewerker van ErfgoedLab Antwerpen – red.) een heel belangrijke rol. Hij leerde ons bijvoorbeeld gelijktijdig in hetzelfde document werken. Ik was al een tijdje met pensioen, dus dat was nieuw voor mij. En hij las de teksten met de ogen van een buitenstaander. Wannes liet ons stilstaan bij de manier waarop we ons verhaal wilden vertellen.”

Het eindresultaat is een doorwrocht boek, waarvoor jullie heel veel onderzoek verrichten. Waarom wilden jullie het zo grondig aanpakken?

Michel: “Door ons onderzoek vonden we de bevestiging van het verhaal van Franky Totté, en van de vele details daarin. Maar er bleek nog veel meer te vertellen. En dat hebben we dus grondig onderzocht.”

Marianne: “Ik vind het niet meer dan correct dat je heel nauwkeurig schrijft over mensen die overleden zijn. Er is ook een emotioneel luik. In 1946 gaf men een herinneringsbrochure uit over “onze kameraden scheepsherstellers die door de Duitschers op de gruwelijkste wijze om het leven werden gebracht”. Maar veel mensen waren toen nog in het ongewisse over het lot van hun familieleden. In die brochure staat foutieve informatie of ontbreken bepaalde gegevens. Wij vonden het onze rol om die gegevens te corrigeren of aan te vullen. Intussen is veel informatie gesystematiseerd. Twee bronnen waren in dat opzicht voor ons heel belangrijk. Er zijn de Arolsen Archives, die gelinkt zijn aan UNESCO en die proberen om over elk slachtoffer documentatie te verzamelen. Ik ontdekte ook dat alle vermoorde scheepsherstellers van het Syndikaal StrijdKomiteit bij naam vernoemd worden op het - ook digitaal te consulteren - namenmonument van de herdenkingssite van het concentratiekamp van Mauthausen en Gusen. In Antwerpen wist men dat niet! En we vonden ook veel informatie bij het CegeSoma (Studie- en Documentatiecentrum Oorlog en Hedendaagse Maatschappij – red.).”