Op een vrijdagmiddag in december verzamelt de Antwerpse kunst- en cultuursector in de Arenbergschouwburg. Op het programma staan een stand van zaken en een werksessie rond de landschapstekening, en de kick-off van een co-creatief traject rond de start van het podiumseizoen.
Buiten is het grijs en donker, binnen in de foyer van Arenberg hangt vanaf de eerste stap een warme, stemmige sfeer. Enthousiaste begroetingen, blije weerziens, gebabbel en gelach vullen de ruimte. Dieter, algemeen coördinator van Arenberg, is net op tijd hersteld van een griepje om vanop het podium alle aanwezigen te verwelkomen. “Wij staan altijd open voor samenwerkingen met partners,” zegt hij. Daarmee is meteen de toon van de dag gezet.
De Antwerpse Landschapstekening biedt een frisse blik op de sterktes, uitdagingen en toekomstkansen van de kunsten in de stad. Joris en Tille van IDEA Consult geven een stand van zaken en delen de eerste resultaten van de sectorbrede survey die onlangs werd uitgestuurd. Enkele belangrijke inzichten:
Na de presentatie is het tijd voor actie. De deelnemers trekken naar de eerste verdieping van Arenberg, waar ze in kleine groepen werken aan negen thematafels, begeleid door evenveel moderatoren. Iedereen krijgt de kans ideeën te delen en vast te leggen. Al snel gonst de hele verdieping van activiteit.
Aan de tafel met het thema ‘Aandacht voor diverse stemmen’ vertelt Femke van Rataplan: “Wij zitten met Rataplan in een diverse buurt in Borgerhout en bereiken via onze schoolvoorstellingen heel veel kinderen. Dat verandert wanneer we een betalende familiezondag organiseren. Tickets vormen dan een duidelijke drempel.”
Laurent van Zomer van Antwerpen/Zomerfabriek:
“Er gaat nog steeds veel aandacht naar witte mannen en vrouwen. Gelijke kansen moeten een prioriteit zijn. Daarbij moeten we ook naar onszelf durven kijken: vandaag zijn hier te weinig mensen met kleur aanwezig.”
Bij het thema ‘Eerlijke, veilige en toegankelijke werkomstandigheden’ benoemt Pieter van Monty de paradox van fair pay: “Wij willen artiesten eerlijk verlonen, maar hoe doe je dat als budgetten niet toereikend zijn? Artiesten doen hun job vanuit passie, maar worden verwacht ‘zelf hun plan te trekken’ bij contracten en promotie.”
Stijn van Zonzo Compagnie begeleidt de thematafel ‘Publieksverbreding’. Zijn voornaamste conclusies? “Om meer publiek te bereiken, kunnen we het ‘ownership’ bij het doelpubliek leggen door samen te programmeren en te maken. Verbindingen met partners buiten het kunstenveld, zoals het Huis van het Kind, bieden kansen. Ook alternatieve toegangen werken: ontmoetingscentrum Nova op het Kiel organiseerde een succesvolle familiedag met sport, hotdogs en gratis theater. Zo bereik je een nieuw publiek.”
“Baby’s zijn ook een publiek”, vertelt Karel van Theater De Spiegel tijdens de pauze. “Wij maken kunst voor de allerjongsten. Onze jongste toeschouwer ooit was twaalf dagen oud. Ons programma in het Red Star Line Museum haalde 10.000 deelnemers op dertig dagen tijd. En het mooie is: we zien die mensen terugkomen. Baby’s brengen altijd volwassenen mee.”
Greet van Lokaal Cultuurbeleid modereert het gesprek over ‘Ruimte’: “Laat de invulling van ruimte van onderuit komen. Misschien moeten we het veelgebruikte woord ‘broedplaats’ vervangen door ‘vrijplaats’. Gebruikers moeten vrijheid ervaren, geen opgelegd programma van bovenaf.”
“Er is geen ruimte voor ‘luid’ in Antwerpen”, vult Mathilde van vzw Overlast aan. “Bands vinden geen repetitieruimte waar ze lawaai mogen maken, terwijl er zoveel ruimtes leegstaan…”
Het is uiteraard onmogelijk om alle ideeën en meningen te vatten. Daarom een lijstje van enkele terugkerende kernideeën per thema:
Een sectormoment draait ook om ontmoeting en uitwisseling. Mieke, Floris en Marlies hebben elkaar net leren kennen en praten in de foyer na over de thematafels. “Ik vond het een efficiënt concept”, vertelt kunstenaar Mieke (artiestennaam: Earnest). “Door het doorschuiven werd je getriggerd om over verschillende thema’s na te denken. Zo blijf je niet hangen bij iets waar je makkelijk uren over kan praten.”
IDEA Consult neemt nu alle input mee. De volgende stap naar de afwerking van de Antwerpse Landschapstekening? Een sectormoment met focus op de toekomst en concrete acties. Afspraak op maandag 26/1 in Theater Zuidpool. De uitnodiging volgt later.
Daarna verschuift de focus naar de kick-off van een co-creatief traject rond een promotiecampagne voor de start van het Antwerpse podiumseizoen. We vragen extra duiding aan Karen Vandenberghe, coördinator kunstenbeleid bij stad Antwerpen:
“We zagen dat er November Boekenmaand is voor literatuur, Museumnacht voor musea en Antwerp Art Weekend voor beeldende kunsten. Maar voor de podiumkunsten bestaat er niets vergelijkbaars. Dat gat willen we vullen. Eerdere pogingen hadden wisselend succes. Daarom schakelen we nu het service design bureau Knight Wolves in om samen met de sector iets duurzaams te ontwikkelen.”
Jeroen en Jalenka van Knight Wolves zorgen voor een interactief moment. Via hun smartphone reageren de aanwezigen op stellingen en geven ze in één woord aan waarom Antwerpen een podiumstad is. Woorden als gevarieerd, bruisend, veelzijdig en rijk verschijnen, maar ook wit, mannelijk en elitair. Opvallend is de brede wens om nieuw publiek en nieuw talent actief te betrekken bij de campagne. Woorden als drempelverlagend, representatief en divers vullen het scherm. Veel stof tot nadenken.
Wie mee verder wil denken: op 12 januari 2026 start het co-creatieve traject met een eerste moment in het Fakkeltheater. Dit traject moet uitmonden in een campagne die in augustus volgend jaar wordt gelanceerd.
Schrijf je hier in!
Tot slot neemt schepen voor cultuur Lien Van de Kelder het woord. Ze licht het nieuwe kunst- en cultuurbeleid van stad Antwerpen toe:
“We gaan voor een helder en rechtszeker beleid, uitgetekend in dialoog met jullie. Het kernprincipe is de vrijheid van de kunsten. Dialoog mag, botsende meningen ook. En meerstemmigheid is essentieel.”
Meer weten over het nieuwe beleid en de ondersteuningsmaatregelen voor makers, organisaties en instellingen? Vanaf 16/12 vind je alle info hier.
Na afloop wordt er nog uitgebreid nagepraat bij een hapje en een drankje. Koenraad van Koorlink klinkt overtuigd: “Ook wij moeten als organisatie uit de cocon van onze niche stappen en samenwerken met bijvoorbeeld de zorgsector. Zingen heeft een aantoonbaar positief effect bij mensen met dementie. Vanuit elke discipline kan je zulke kruisbestuivingen bedenken.”
En zo bleek meerstemmigheid, in al haar betekenissen, misschien wel hét sleutelwoord van dit sectormoment.
