Sluikstort en zwerfvuil blijven een uitdaging in Antwerpen. De stad doet heel wat om dit aan te pakken. Hier lees je meer over de aanpak.
Sluikstort betekent dat iemand afval op straat achterlaat, in plaats van het correct aan te bieden voor ophaling of naar een inzamelpunt te brengen. Het gaat bijvoorbeeld om huisvuil in grijze zakken, oude meubels, elektrische toestellen, frituurolie of lachgasflessen. Vaak wordt dit gedumpt naast glascontainers, sorteerstraten, vuilnisbakken of bomen.
Afval dat op een verkeerde dag buitengezet wordt, of huisvuil dat in een publieke vuilnisbak of verkeerde zuil belandt, staat ook gelijk aan sluikstorten.
Zwerfvuil is afval dat buiten ontstaat en achterblijft waar het niet hoort. Denk aan flesjes, blikjes, verpakkingen, peuken, kauwgom of hondenpoep.
Vervuiling ontstaat soms door slordig aangeboden afval, zoals papier dat wegwaait of gescheurde zakken. Of door volle brievenbussen die zorgen voor rondvliegende reclame.
Het afvalbeleid van stad Antwerpen volgt de Vlaamse regels. Die hebben duidelijke doelen: minder restafval, meer hergebruik en meer recyclage.
Dat gaat uit van het principe: de vervuiler betaalt. Wie goed sorteert en weinig restafval heeft, betaalt minder. De Vlaamse overheid bepaalt welke afvalsoorten je apart moet inzamelen en welke tarieven daarbij horen.
Binnen die regels zorgt de stad dat het afval wordt opgehaald en hoeveel je betaalt. De stad zoekt daarbij een goed evenwicht tussen:
afvalinzameling moet zo eenvoudig en toegankelijk mogelijk zijn
het bewust omgaan met afval stimuleren.
Stad Antwerpen kiest bewust voor de laagste toegelaten tarieven voor afval. Zo blijft het betaalbaar voor iedereen. Dat helpt om sluikstort tegen te gaan. Via de voedselbanken worden afvalzakken aangeboden aan mensen die het financieel moeilijk hebben.
Toch wordt er nog vaak afval achtergelaten op straat. Soms zelfs in herbruikbare winkeltassen. Afval dat men gratis kan aanbieden, belandt soms als sluikstort op de stoep. Zwerfvuil blijft een hardnekkig probleem, terwijl een publieke vuilnisbak gebruiken helemaal niets kost.
Dat toont aan dat afval achterlaten niet alleen met geld te maken heeft. Onderzoek in Vlaanderen wijst uit dat mensen vaak sluikstorten uit gemak, onwil of omdat ze niet goed weten hoe ze hun afval moeten aanbieden. Daarom zet de stad in op duidelijke regels, goede voorzieningen én campagnes.
Om sluikstort en zwerfvuil goed aan te pakken, kiest stad Antwerpen voor een brede aanpak. Die bestaat uit 6 pijlers, zoals aanbevolen door Mooimakers, het Vlaamse initiatief tegen sluikstort en zwerfvuil.
Infrastructuur en afvalinzameling
Omgeving
Sensibilisering en communicatie
Participatie
Handhaving
Preventie
Deze 6 pijlers werken samen. De acties staan niet los van elkaar, maar versterken elkaar.
Een goed plan voor vuilnisbakken is belangrijk voor een propere omgeving. Stad Antwerpen plaatst vuilnisbakken volgens duidelijke criteria. Er zijn ongeveer 4.200 vuilnisbakken verspreid over de stad. Je kan op het Stadsplan zien waar alle vuilnisbakken staan. Klik bij ‘Afval’ op de laag ‘vuilnisbakken’.
Vuilnisbakken staan op plekken waar veel mensen komen, zoals winkelstraten, bushaltes, pleinen en parken. In woonstraten zijn er minder vuilnisbakken, omdat die vaak huisvuil aantrekken.
Naast de standaard vuilnisbakken zijn er grotere types voor drukke plekken, zoals de Meir. Alle vuilnisbakken hebben een herkenbare vorm en zoveel mogelijk een asbakje voor peuken. Elke vuilnisbak is bedoeld voor al het afval onderweg, ook hondenpoep.
Soms is een extra vuilnisbak nodig of moet er iets aangepast worden. Dan wordt er bijgestuurd. Toch is een vuilnisbak geen garantie dat er geen afval wordt achtergelaten. Zelfs als er een vuilnisbak vlakbij staat, blijft zwerfvuil vaak een probleem. Dat wijst op een mentaliteitsprobleem.
Als er huisvuil in of naast een vuilnisbak ligt, kan het helpen om de vuilnisbak te verplaatsen of weg te halen. Soms stopt het sluikstort daardoor, maar dat is niet altijd mogelijk en het effect verschilt per locatie.
De stad probeert regelmatig nieuwe oplossingen uit. Bijvoorbeeld vuilnisbakken die deels onder de grond zitten en meer afval kunnen houden, of vuilnisbakken die beter zichtbaar zijn. Als zo’n oplossing goed werkt, wordt die op meer plaatsen gebruikt.
Het leegmaken van vuilnisbakken gebeurt slim, met een combinatie van sensoren en vaste ophaalrondes.
Op plekken waar vuilnisbakken langzaam vollopen, geven sensoren een seintje wanneer ze bijna vol zijn. Zo worden ze op tijd geledigd. In zones waar vuilnisbakken snel vol raken, zijn sensoren minder nuttig. Daar zijn vaste ledigingsrondes.
Hoe vaak een vuilnisbak wordt geledigd, verschilt sterk. Afhankelijk van het seizoen en de plaats wordt een vuilnisbak geledigd; van tweewekelijks tot meerdere keren per dag.
Een goede aanpak van sluikstort begint met een dienstverlening die duidelijk en toegankelijk is. Er zijn in Antwerpen veel manieren om huishoudelijk afval correct aan te bieden.
Huishoudelijk afval kan eenvoudig worden aangeboden via huisvuilophaling of in sommige wijken via sorteerstraten.
Huishoudelijk afval kan worden aangeboden via afvalzakken of containers met een betaalsticker. Het systeem van containers verandert binnenkort. De stad zal daarover nog communiceren.
Afvalzakken zijn te koop in verschillende winkels.
Afval wordt wekelijks of tweewekelijks opgehaald. Dat is de hoogste ophaalfrequentie in Vlaanderen. In drukbevolkte wijken gebeurt dat wekelijks. In andere zones worden PMD en papier-karton tweewekelijks opgehaald. In wijken met sorteerstraten is er een tweewekelijks een ophaling van GFT.
In sommige wijken en bij sociale woonblokken zijn er sorteerstraten. Daar kan je elke dag van de week je afval kwijt tussen 7 en 22 uur. Je hebt hiervoor een sorteerpas nodig, waarop je geld zet via overschrijving, online of aan een loket.
Sensoren in de zuilen geven aan wanneer ze bijna vol zijn of wanneer er een storing is. Zo kan er op tijd worden geledigd. Een interventieploeg komt snel ter plaatse als dat nodig is. Onderhoudsplannen zorgen ervoor dat de sorteerstraten en binnenbakken proper blijven.
Flessen en bokalen kan je kwijt in glascontainers of glasbollen. Die staan verspreid over de stad, zodat er altijd eentje in de buurt is. Bij het plaatsen van glascontainers wordt rekening gehouden met technische voorschriften, hinder voor de buurt en het risico op sluikstort. Ledigings- en onderhoudsplannen zorgen ervoor dat ze proper en toegankelijk blijven. Je kan op het Stadsplan zien waar de glascontainers staan.
In Antwerpen zijn er 8 recyclageparken. Je kan er terecht op afspraak, behalve op woensdag: dan mag je zonder afspraak langskomen.
Je betaalt alleen voor bepaalde soorten afval, zoals grofvuil, gemengd bouwpuin, zuivere grond, kalkplaten en cellenbeton, en steenpuin. Alle andere afvalsoorten mag je gratis binnenbrengen.
Grofvuil zoals tapijten of meubels kan je aan huis laten ophalen. Je maakt hiervoor een afspraak online of via telefoon.
Net zoals in het recyclagepark betaal je voor het grofvuil en je betaalt een extra kost voor de ophaling aan huis.
De Mini en Maxi Recyclagepunten zijn mobiele recyclageparken die rondrijden in de stad. Het zijn kleine recyclagepunten waar je gratis kleine spullen kwijt kan. Op sommige recyclagepunten kan je ook grofvuil brengen. Daarvoor betaal je.
Deze recyclagepunten staan elke dag op een andere plek. Ze maken het makkelijker om afval aan te bieden, vooral voor wie geen auto heeft of weinig afval.
Een nette en aangename omgeving begint bij een slimme inrichting van de openbare ruimte. Bij de aanleg of heraanleg van straten, pleinen en parken wordt vanaf het ontwerp al rekening gehouden met netheid. Er wordt nagedacht over waar vuilnisbakken nodig zijn, waar glascontainers kunnen komen en hoe huisvuil vlot kan worden aangeboden en opgehaald.
Ook wordt er bekeken hoe het openbaar domein goed onderhouden kan blijven. Zo worden plekken vermeden waar sluikstort kan ontstaan of waar reinigen moeilijk is.
Tijdens werken is er extra aandacht voor netheid. Werftoezichters volgen dit op. Ze zorgen voor duidelijke communicatie en opvolging rond afvalinzameling op en rond de werf. Propere werven en toezicht helpen om sluikstort te voorkomen.
Een propere omgeving nodigt uit om ze proper te houden. Vuil trekt vuil aan. Daarom wordt sluikstort en zwerfvuil zo snel mogelijk opgeruimd.
Elke dag gaan ongeveer 300 vegers op pad om straten, pleinen en parken schoon te maken. Ze gebruiken rolcontainers, schoppen, borstels, grijpers en zwerfvuilzuigers. Die laatste zijn handig om bijvoorbeeld peuken op te ruimen. Grote en kleine veegmachines worden ingezet op drukke plekken zoals winkelstraten, pleinen en na evenementen of markten.
Er zijn veegplannen die bepalen waar en wanneer er geveegd wordt. Die plannen houden rekening met de huisvuilophaling en hoe snel een plek vuil wordt. Ze worden aangepast op basis van netheidsmetingen en meldingen.
In de zomer is er extra inzet in de parken. Daar worden onder meer elektrische bolderkarren gebruikt om vuilnisbakken te ledigen en zwerfvuil op te halen. Zo zorgen we voor een fijn parkbezoek: proper en met zo weinig mogelijk lawaai en vervuiling voor de bezoekers.
Sluikstort wordt zo snel mogelijk opgeruimd. Na de ophaling van huisvuil en bij het ledigen van vuilnisbakken wordt sluikstort opgeruimd.
Daarnaast rijden er aparte wagens rond om gemeld sluikstort op te halen. Voor groot of gevaarlijk afval, zoals elektro of steenpuin, worden speciale voertuigen ingezet. Meldingen van sluikstort, van bewoners en medewerkers en worden snel opgeruimd: 93% binnen de 24 uur, en 98% binnen de 48 uur.
De stad pakt alle vormen van vervuiling aan, zoals urinegeur, graffiti, onkruid, achtergelaten fietsen en verkeersborden. De openbare toiletten worden proper gehouden.
Dit gebeurt volgens vaste planningen of op basis van meldingen. Zo blijft de stad netjes en dat moedigt aan om ze proper te houden.
Enkele cijfers:
De stad kijkt niet alleen naar meldingen of hoeveel afval er ligt, maar meet vooral de netheid. Medewerkers geven elke straat een properheidsscore. Die metingen helpen om het werk rond netheid beter te organiseren.
Een verzorgde omgeving moedigt goed gedrag aan. Een verwaarloosde plek lokt eerder vervuiling uit. Daarom zorgt stad Antwerpen niet alleen voor opruimen, maar zorgt ze tegelijk voor een goed onderhoud van het openbaar domein, zoals straten, pleinen en parken.
Dat gaat van groenonderhoud tot het herstellen van straatmeubilair of stoeptegels. Op plekken met veel sluikstort of zwerfvuil wordt extra ingezet op herstel of verfraaiing, bijvoorbeeld met street art of nieuwe beplanting.
Sommige delen van de stad worden onderhouden door andere overheden. Als dat nodig is, worden zij aangesproken op hun verantwoordelijkheid.
Private eigenaars zijn verantwoordelijk voor hun pand of terrein. De stad voert een actief beleid rond leegstand en verwaarlozing. Ligt er sluikstort op privéterrein? Dan kan de stad optreden, waarbij de eigenaar opdraait voor de opruimkosten.
Stad Antwerpen zet in op brede sensibilisering vanaf jonge leeftijd. In het onderwijs komt het thema afval aan bod. Scholen kunnen gebruikmaken van een educatief aanbod, zoals klasbezoeken aan het recyclagepark.
Afvalbeheer is geen taak van de stad alleen. Iedereen die in de stad woont, werkt, naar school gaat of op bezoek komt, draagt mee verantwoordelijkheid voor een propere stad. Daarom zet de stad actief in op betrokkenheid van bewoners, ondernemers en organisaties.
Er is een eenvoudig meldingssysteem waarmee je sluikstort of zwerfvuil kan melden.
Andere problemen zoals schade of defecten in de openbare ruimte kan je ook melden. Zo zorgen we samen voor een nette en herstelde buurt.
Vanuit de districten zijn er verschillende initiatieven voor bewonersgroepen, scholen of verenigingen die een poetsactie willen organiseren. Er is ondersteuning voor wie een geveltuin wil aanleggen of samen met buren een boomspiegel wil onderhouden. Zulke acties maken de buurt aangenamer en zorgen voor meer betrokkenheid, een positievere beleving en gedrag.
Je kan straatvrijwilliger worden. Straatvrijwilligers ruimen regelmatig zwerfvuil op en melden sluikstort. Ze kiezen zelf waar, wanneer en hoe vaak ze dat doen. De stad ondersteunt hen met een gratis verzekering, materiaal, tips, inspiratie en een aanbod van gratis activiteiten en workshops.
Straatvrijwilligers helpen hun buurt proper te houden. Vaak zonder het te beseffen, moedigen ze anderen aan om geen afval achter te laten. Wie een bekend gezicht in de buurt zwerfvuil ziet opruimen, voelt meer sociale controle en laat zelf minder snel iets achter.
De stad ondersteunt externe initiatieven zoals de jaarlijkse World Cleanup Day.
Alle medewerkers van de stad worden aangemoedigd om het goede voorbeeld te geven. Interne communicatie en campagnes zetten hier extra op in.
Daarnaast werkt de stad samen met partners. Er zijn vaste afspraken met organisaties zoals Woonhaven, de sociale huisvestingsmaatschappij van de stad. In concessies en andere samenwerkingen worden er afspraken gemaakt over netheid.
Handhaving is het sluitstuk van het beleid. Boetes zijn een belangrijk middel, maar handhaving gaat verder dan dat. Een boete is geen doel op zich. Ze maakt duidelijk dat iedereen mee verantwoordelijk is voor een propere stad. Een boete kan iemand doen stoppen met vervuilend gedrag. Toezicht en aanspreken van overtreders werken ontradend. De zichtbare aanwezigheid van toezichters op straat maakt daar deel van uit.
Er worden vaste en mobiele camera’s ingezet op het openbaar domein om sluikstort op te sporen. Toezichters op het terrein worden aangestuurd door collega’s die de camerabeelden volgen. Zo is de kans groter dat sluikstorters op heterdaad worden betrapt.
Beelden worden ook achteraf bekeken. Met behulp van artificiële intelligentie wordt sluikstorten sneller herkend. Toch blijft speurwerk op het terrein nodig om de dader te identificeren. Camera’s werken ontradend, maar dat effect neemt soms af. Daarom worden mobiele camera’s ingezet op wisselende locaties.
Het juiste gebruik van sorteerstraten wordt gecontroleerd. Foto’s van het afval worden gekoppeld aan de sorteerpas om sluikstorters te vatten.
Het Cleanteam is een sluikstortonderzoeksteam dat achtergelaten afval onderzoekt op gegevens die kunnen leiden naar de overtreder. Ze werken op basis van meldingen en controleren bekende sluikstortplekken.
Elke maand zijn er XL-acties samen met de politie. Die gebeuren op de momenten van de huisvuilophaling. Tijdens zo’n actie blijft het sluikstort liggen. Daarna wordt het onderzocht en worden waar mogelijk meteen boetes uitgeschreven.
Wijktoezicht werkt met een totaalaanpak: informeren, sensibiliseren en handhaven. De wijkteams kennen hun buurt en spelen in op lokale problemen.
Elke wijk heeft een buurtregisseur. Die werkt vooral achter de schermen en brengt stadsdiensten, buurtverenigingen en andere partners samen. Zo worden netheidsacties op maat van de buurt opgezet.
Stadstoezichters voeren verschillende opdrachten uit in de openbare ruimte. Ze signaleren sluikstort, spreken mensen aan, informeren en stellen overtredingen vast. Ze nemen deel aan netheidsacties in de wijk.
Stad Antwerpen doet mee aan de jaarlijkse Week van de Handhaving, een initiatief van de Vlaamse overheid. Dan is er extra aandacht voor sluikstort en zwerfvuil.
Sluikstort en zwerfvuil worden meestal bestraft met een GAS-boete (Gemeentelijke Administratieve Sanctie). GAS-ambtenaren, zoals stadstoezichters en politie, kunnen een overtreding vaststellen. Controleurs van de Vlaamse overheid (OVAM) mogen dat ook doen. Na de vaststelling beslist een sanctionerend ambtenaar of er een boete komt. Die boetes kunnen oplopen tot 500 euro. Sluikstorters moeten ook betalen voor de opruimkosten.
Bij heel grote of gevaarlijke sluikstorten beslist een rechter over een boete of straf. Soms wordt het dossier doorgestuurd naar de Vlaamse overheid, die dan beslist over de boete.
Afvalpreventie zit verweven in sensibilisering en communicatie. Stad Antwerpen geeft tips en biedt oplossingen om afval te vermijden en zwerfvuil te voorkomen. Ook zijn er verschillende maatregelen die zorgen voor minder afval en zwerfvuil.
In overeenkomsten zoals concessies en samenwerkingen worden afspraken gemaakt over duurzaamheid en netheid, zoals bijvoorbeeld geen wegwerpmateriaal.
Ondanks alle inspanningen blijven sluikstort en zwerfvuil een uitdaging, net zoals in andere steden. Stad Antwerpen staat er niet alleen voor. Ze maakt deel uit van een netwerk van steden en gemeenten die ervaringen uitwisselen. De stad volgt nieuwe inzichten van Mooimakers, het Vlaamse initiatief tegen sluikstort en zwerfvuil. Die worden gebruikt om de aanpak voortdurend te verbeteren.
Binnen stad Antwerpen werken verschillende diensten samen aan de aanpak van sluikstort en zwerfvuil. Naast de bestaande aanpak worden zo regelmatig nieuwe acties en proefprojecten opgezet en getest. Zo wordt de aanpak stap voor stap sterker.
Stad Antwerpen blijft zich inzetten voor een propere stad, zonder sluikstort en zwerfvuil. Daarbij rekent de stad op de inzet van iedereen.
