De bezoekersruimte in de parking Nationale Bank.

Keizersbastion

Het Keizersbastion is het eerste stukje van de Spaanse omwalling dat terug aan het licht kwam. Tijdens de heraanleg van de Zuiderleien verscheen dit bolwerk in 2003 ter hoogte van de middenberm van de Leien. Omwille van de grote erfgoedwaarde werd beslist om dit bastion te redden, door het te verplaatsen. U kan een deel van het Keizersbastion en de poort vandaag nog steeds gratis bezichtigen in de parking van de Nationale Bank.

 

Wat is het Keizersbastion?

Het Keizersbastion is één van de negen bastions van de Spaanse Omwalling. Deze versterking werd in de zestiende eeuw gebouwd door Keizer Karel om de opstandelingen uit de noordelijke provincies tegen te houden en de stad en haar inwoners te beschermen.

Tijdens de uitgraving voor de heraanleg van de Frankrijklei werd de volledige plattegrond van dit bastion onderzocht. Daarnaast kwam bij uitgraving voor de nieuwe parkeergarage ook de gemetselde constructie aan de buitenzijde van de stadsgracht (buitengrachtmuur) aan het licht. In totaal werd minstens 100 meter van deze buitengrachtmuur aangetroffen in de parking en tunnels.

Waarom de naam Keizersbastion?

Het Keizersbastion beveiligde de nabijgelegen Keizerspoort. Naast de militaire toegang ter hoogte van de Kipdorppoort, vormde de Keizerspoort de ceremoniële toegang tot de stad in de 16de eeuw. De archeologische resten van deze toegang werden tijdens de uitgravingen aan de Leopoldplaats ontdekt. De monumentale poort was uitgewerkt in Noord-Italiaanse Renaissancestijl.  Bovenaan de poort was er een fries met het wapenschild en de lijfspreuk ‘Plus Oultre’ van Keizer Karel. Oorspronkelijk werd deze poort Sint-Jorispoort genoemd, maar nadat Keizer Karel de poort in 1545 plechtig had ingereden werd de naam veranderd in Keizerspoort. Het lager gelegen gedeelte van de poortfaçade, dat boven de gracht zichtbaar was, is heropgebouwd in de publieksruimte in de parking Nationale Bank.

Archeologische vondsten tijdens de opgravingen

Naast de overblijfselen van de stadsversterking leverde de opgraving ook heel wat vondsten op uit de stadsgracht. Hoewel deze gracht rond het bastion grotendeels gereinigd moesten worden voor de afbraak in de  19de eeuw, bevatten de restanten van deze zwarte grachtlaag toch nog heel wat archeologische vondsten. Daarbij ging het onder meer om glas- en vaatwerk, dierlijk botmateriaal,  metalen nagels, lederen schoenzolen, munitie (kogels, mortiergranaten) en heel wat pijpekopjes en -steeltjes, die verwezen naar de soldaten die de stad verdedigden.

Bij de aanleg van de parking werden diep onder de grond in een geologische afzetting ook resten teruggevonden van dieren die gedurende de Laatste IJstijd in de Vlaamse Vallei hebben geleefd, zoals de wolharige mammoet (Mammuthus primigenius), de wolharige neushoorn (Coelodonta antiquitatis) en het wilde paard.

Het Keizersbastion gered

Na de opgravingen werd besloten om het Keizersbastion te behouden. De stad Antwerpen kreeg de steun van de Vlaamse Overheid, het Europese IVA-programma ‘Forten en Linies in Grensbreed Perspectief’ en parkinguitbater INDIGO om het Keizersbastion op parking -3 permanent zichtbaar te maken. Hiervoor moest het bouwwerk weliswaar verplaatst worden naar een nieuw te bouwen ruimte in de parking onder de nieuwe tunnels.

In de zomer van 2003 startte het verplaatsingsproject. Eerst werd het bastion geïnjecteerd. Daarna werd het met diamantkoord in 200 blokken van elk 3 ton gezaagd. Elke blok werd genummerd en voorzien van een inwendig skelet bestaande uit vezelstaven. Vervolgens werden alle blokken getild en vervoerd naar de werfzone aan het Stadspark. Daar werden ze ingepakt in wit plastic, waar ze gedurende drie jaar als ‘de ijsblokjes’ bekend stonden. Met die blokken werd later in 2006, toen de ondergrondse parking en het tunnelknooppunt aangelegd waren, een deel van het bastion terug opgebouwd.

Locatie

De exacte locatie van het Keizersbastion in de parkeergarage aan de Nationale Bank, is de hoek van de Frankrijklei en de Maria-Henriëttalei. U kan het bastion bereiken via het houten toegangsgebouwtje van de ondergrondse parkeergarage ‘Nationale Bank’ niveau -3.

 

Bezoek het Keizersbastion

In de ondergrondse parkeergarage aan de Nationale Bank wordt het verhaal van de zestiende-eeuwse Spaanse omwalling verteld aan de hand van concrete restanten, die u gratis kan bewonderen.

De archeologische zone in de parking aan de Nationale Bank bestaat uit twee delen:

  • Het gedeelte dat permanent publiek toegankelijk is werd ingericht met tentoonstellingsvitrines, informatieve panelen, een maquette en een grote vloerplattegrond van de Spaanse omwalling, geprojecteerd op de huidige stad.
  • De restanten van het bastion zelf en de funderingen van de Keizerspoort worden op een stijlvolle en eigentijdse manier in een aparte ruimte gepresenteerd. Deze ruimte wordt voorlopig alleen op speciale gelegenheden zoals een Erfgoeddag of Open Monumentendag opengesteld, maar een bezoeker kan er wel binnenkijken doorheen een glazen wand.

Wenst u een rondleiding, dan kan dit met de gidsen van Visit Antwerpen. Een begeleide rondleiding aanvragen doet u via www.visitantwerpen.be

De opgraving van de Keizerspoort (2003) op de Leopoldplaats.
De opgraving van de Keizerspoort (2003) op de Leopoldplaats.
1|9
De opgraving van het Keizersbastion op de Frankrijklei (2003).
De opgraving van het Keizersbastion op de Frankrijklei (2003).
1|9
De opgraving van het Keizerbastion met zicht op de piramide (2003).
De opgraving van het Keizerbastion met zicht op de piramide (2003).
1|9
Het Keizersbastion wordt verzaagd.
Het Keizersbastion wordt verzaagd.
1|9
De ontmantelde delen van het bastion worden verplaatst .
De ontmantelde delen van het bastion worden verplaatst .
1|9
Opslag van de ontmantelde blokken metselwerk van het Keizersbastion.
Opslag van de ontmantelde blokken metselwerk van het Keizersbastion.
1|9
Het Keizersbastion wordt in de bastionruimte geplaatst.
Het Keizersbastion wordt in de bastionruimte geplaatst.
1|9
Bezoek in de bastionruimte in de parking Nationale Bank.
Bezoek in de bastionruimte in de parking Nationale Bank.
1|9
Zicht op de piramide van het Keizersbastion in de parking Nationale Bank.
Zicht op de piramide van het Keizersbastion in de parking Nationale Bank.
1|9

Meer info

Stadsontwikkeling, dienst archeologie
Francis Wellesplein 1
2018 Antwerpen 
tel. 03 338 23 23 
archeologie@stad.antwerpen.be

Verwante info:

Dit artikel is gedeeld door