Meisje springt van heuvel op schoolspeelplaatsFrançois De Heel

Dit moet u weten over veiligheid op de (groene) speelplaats

Veiligheid op de (groene) speelplaats is vaak een twistpunt. Aan de hand van deze tips kan u op beide oren slapen. 

Op een nascholing van het EcoHuis bij Stedelijke basisschool De Bever gaven twee experten meer uitleg: preventieadviseur van het Antwerpse stedelijk onderwijs Ben Walschaerts en externe keurder van speelterreinen Koen De Martelaere (Kinderspel vzw).

Wat zegt de wet?

Er is geen uitgebreide regelgeving rond wat precies mag op een speelterrein. De nadruk in de regelgeving ligt op de speelwaarde: kinderen moeten kunnen spelen. Maar daar hoort ook bij dat het speelterrein veilig genoeg moet zijn om te garanderen dat het spelen leuk blijft. 

Het KB rond de uitbating van speelterreinen (en dus ook speelplaatsen) vermeldt dat ongevallen met dodelijke afloop of blijvend letsel vermeden moeten worden. 

Groene speelplaats met wilgenhut en bruggetjeFrançois De Heel
De groene speelplaats van De Bever in Deurne

Een gevaar is niet altijd een risico

Een gevaar en een risico zijn twee verschillende dingen. Ben, preventieadviseur stedelijk onderwijs Antwerpen: "Stel, ik heb een heel scherp mes. Dat is gevaarlijk: ik kan me snijden. Maar ik doe dat mes in een kluis en de sleutel van de kluis breekt af. De gevaarlijke eigenschap van het mes blijft: het kan snijden. Maar het risico is weg: niemand kan er aan, dus niemand zal zich aan dat mes kunnen snijden."

Een risico wordt ingeschat op basis van volgende 'formule':

Risico = blootstelling x impact (ernst) x waarschijnlijkheid

  • De blootstelling is hoe vaak het kind in contact komt met het gevaar.
  • De impact of ernst bepaalt wat de gevolgen kunnen zijn: hoe erg zouden die kunnen zijn?
  • De waarschijnlijkheid is het moeilijkste in te schatten en hier is doorgaans het meeste discussie over: hoe groot is de kans dat dit zou gebeuren?

Het invulblad onderaan deze pagina biedt een hulpmiddel bij het inschatten van deze drie elementen.

Welke risico's mogen?

De wetgeving verbiedt geen risico's. Een speelterrein zonder risico's biedt geen uitdaging en heeft dus een lage speelwaarde. Kinderen leren bovendien erg veel als ze in contact komen met risico's. Ze leren om risico's te herkennen en ze in te schatten. Dat is ontzettend waardevol om in het dagelijkse leven goed om te gaan met de risico's die ze tegen komen. 

De wet vraagt wel om enkel aanvaardbare risico's aan te bieden. Dat zijn risico's die niet te hoog scoren op bovenstaande regel. 

Een schram, een buil, een verzwikte pols... Het mag. Maar als het vaak op dezelfde plek gebeurt, dan is er een probleem. Want dat betekent dat die plek dat risico in de hand werkt. 

De grootste gevaren op een speelterrein zijn vallen en beknelling. Let bij het maken van een risicoanalyse dan ook vooral op deze aspecten. 

Kinderen leren zelf inschatten hoe ver ze kunnen en durven gaanLinks: Het Avontuur Berchem, rechts: Het Speelscholeke Deurne
Kinderen leren zelf inschatten hoe ver ze kunnen en durven gaan

De rol van de preventieadviseur

De preventieadviseur is een deskundige bij het inschatten van risico's en kent de wetgeving rond de veiligheid van speeltoestellen en speelterreinen. Daarom is de preventieadviseur een goede partner bij het verzekeren van de veiligheid op uw speelplaats.

Maar de preventieadviseur kent uw speelplaats, uw visie en (het gedrag van) uw leerlingen minder goed als u. Wat in de ene school een te groot risico is, is dat in de andere niet. Bijvoorbeeld door de leeftijd van de kinderen, omdat er andere regels zijn of omdat er anders toezicht is. Daarom is het interessant om de preventieadviseur te betrekken bij uw visie en groene plannen en zelf betrokken te zijn bij het maken van de risicoanalyse. 

De preventieadviseur heeft een niet-bindende adviserende rol. Hij of zij kan dus niets verbieden of opleggen. Hij geeft het advies aan de verantwoordelijke: de directie. Die beslist of ze meegaat in het advies of het naast zich neerlegt. Een advies niet volgen kan perfect met een goede visie en motivatie. De directie moet kunnen bewijzen dat ze de speelplaats als een 'goede huisvader' beheert.

De enige instantie die iets aan een speelterrein kan afkeuren, is de FOD Economie.

Een risicoanalyse maken

Voor elk speelterrein is een risicoanalyse verplicht. Deze risicoanalyse geeft een antwoord op de volgende vragen:

  • wat zijn de risico's op dit speelterrein?
  • hoe groot zijn de risico's? Zijn ze aanvaardbaar?
  • indien nee: wat zijn de preventiemaatregelen om het risico te verkleinen?

Iedereen kan en mag in principe een risicoanalyse van de speelplaats maken. We maken elke dag risicobeoordelingen: in het verkeer bijvoorbeeld. Het is wel interessant om iemand met kennis van zake te betrekken, zoals een preventieadviseur. Maar de leerkracht, directie of zelfs ouder is best mee betrokken bij het opmaken van de risicoanalyse. U kan door de kennis van uw leerlingen en hoe ze spelen het risico namelijk anders inschatten dan iemand zonder die kennis.

Koen De Martelaere, externe keurder voor vzw Kinderspel
Koen De Martelaere, externe keurder voor vzw Kinderspel: "Maak samen een risicoanalyse en praat erover."

Koen, keurder speelterreinen: "Wat u nodig hebt om een risicoanalyse te kunnen maken, is gezond boerenverstand, zelfvertrouwen en de vaardigheid om te luisteren naar elkaar. Ik raad aan om de risicoanalyse door verschillende personen los van elkaar te laten maken. Iedereen gaat alleen rond en lijst mogelijke risico's op. Bekijk en bespreek het daarna samen. Wat voor de ene een groot risico is, is dat voor de andere niet. Erover praten brengt u tot inzichten en zo kan u komen tot een definitieve riscoanalyse." 

Tip van Koen: vindt u het moeilijk om de gevaren in te schatten? Observeer dan een paar keer de kinderen terwijl ze spelen. 

Een risicoanalyse heeft geen vast sjabloon. U beslist zelf hoe het eruit ziet. Onderaan deze pagina vindt u een voorbeeld om het op te maken. Zorg altijd dat de risicoanalyse niet alleen in uw hoofd maar ook op papier bestaat. 

Leerkrachten schatten risico's in op een groene speelplaats
Leerkrachten schatten de risico's in.

Wat als een risico te groot is?

Stel: u vindt dat er op het speelterrein een te groot risico is. In dat geval moet u preventiemaatregelen nemen. In volgorde van belangrijkheid zijn dat:

  1. Technische maatregelen: bijvoorbeeld een tak afzagen om beknelling te voorkomen
  2. Organisatorische maatregelen: bijvoorbeeld de kleintjes en de groten spelen niet samen in dezelfde zone
  3. Toezicht
  4. Informatie / afspraken: bijvoorbeeld: we gooien niet met stokken

Tip van Ben: "Maak een tabel van de risico's met de scores ervan. Wat is het grootste risico? Pak dat het eerste aan en werk zo uw lijstje af." 

Groene speelplaats met waarschuwingsbordje voor uitglijdingsgevaar bj de boomstammen
Dit bordje waarschuwt voor gladde boomstammen

Controle en onderhoud

Een risicoanalyse alleen is niet genoeg om de veiligheid te garanderen. Speeltoestellen en een terrein zijn dynamisch: er kunnen dingen veranderen die de veiligheid op het spel zetten. Doe daarom het volgende:

  • Regelmatig nazicht. Op een speelplaats doet u dat best elke dag: voor, tijdens of na het toezicht gaat u even rond. Controleer bijvoorbeeld of er niets los zit en of er geen kattenuitwerpselen zijn. 
  • Registeren: registreer telkens wanneer het nazicht is gebeurd en wat er is vastgesteld in een logboek. Dit is belangrijk als bewijs wanneer er een ongeluk zou gebeuren op de speelplaats. 
  • Onderhoud: maandelijks tot trimestrieel moet alles grondig gecontroleerd en onderhouden worden. Houd het onderhoud bij in een logboek.
  • Periodieke controle: een jaarlijkse grote controle, vaak uitgevoerd door of samen met de preventieadviseur.  

Wat als er een ongeluk gebeurt?

Ernstige ongevallen, zoals botbreuken, moet u altijd melden. U kan dan bezoek krijgen van de inspectie van FOD Economie die u zal vragen om uw risicoanalyse en inspectie- en onderhoudsschema voor te leggen. Als dat in orde en logisch is, dan hoeft u niet direct iets te vrezen. 

Ontsnapt u bij het zien van een bijna-ongeluk ooit de zin "oef, die heeft geluk gehad"? Dat betekent dat er een te groot risico is en u die verkeerd had ingeschat bij de risicoanalyse. Doe hier iets aan vooraleer er echt iets gebeurt!

Meer info

De documenten van de nascholing vindt u hieronder terug. 

Heeft u vragen of zit u in de knoop? Antwerpse scholen kunnen steeds terecht bij de adviseurs van EcoScholen via 03 217 08 11 of ecohuis@stad.antwerpen.be.
Zij kunnen u indien nodig ook doorverwijzen naar de preventieadviseur van het Stedelijk onderwijs. 

Verwante info:

Dit artikel is gedeeld door