stad Antwerpen - Frederik Beyens

Archeologen vinden restanten middeleeuws klooster op vroegere site Zeemanshuis

Aan de Falconrui op de site van het voormalige Zeemanshuis hebben archeologen restanten gevonden van het middeleeuwse O. L.-Vrouwendaalklooster. Daar vinden momenteel werkzaamheden plaats voor het nieuwe stadsproject Falcon. Door de grootschaligheid van de opgraving belooft het nu al een uniek onderzoek te worden. De vondsten zullen de geheimen van het dagelijkse leven van de Falcontinnen verder prijs geven. (De site is niet toegankelijk voor publiek.)

Klooster uit de late middeleeuwen

Archeologen voeren momenteel opgravingen uit op de plek waar tot voor kort het Zeemanshuis stond, tussen de Oudeleeuwenrui en de Falconrui. Deze maken deel uit van de grootschalige nieuwbouwwerken die uitgevoerd worden door projectontwikkelaar Construction & Investment Partners NV. Op die gronden situeerde zich eeuwenlang het O.-L.-Vrouwendaalklooster, ook wel Mariëndaal of Falcontinnenklooster genoemd. De oorsprong van het klooster gaat terug tot de late middeleeuwen. De opgravingen passen in de ruimtelijke ontwikkeling van de wijk tussen het stadscentrum en het Eilandje.

Detail uit de kaart van Bononiensis. Het Falcontinnenklooster staat onderaan links, het Falconplein erboven en het Hansahuis rechts boven. (Op de plaats van het Hansahuis staat vandaag het MAS.)
Detail uit de kaart van Bononiensis (1565). Het Falcontinnenklooster staat onderaan links, het Falconplein erboven en het Hansahuis rechts boven. (Op de plaats van het Hansahuis staat vandaag het MAS.)
Museum Plantin-Moretus/Prentenkabinet (UNESCO Werelderfgoed) 2|10
In het archief hebben de stadsarcheologen een plan terug gevonden van het Falcontinnenklooster. Hier is een detail van het plan te zien.
In het archief hebben de stadsarcheologen een plan terug gevonden van het Falcontinnenklooster uit ca. 1600. Hier is een detail van het plan te zien.
Felixarchief/Stadsarchief, Antwerpen 2|10
De archeologen van de stad en extern bureau All-Archeo zijn volop aan het werk. Hier graven ze het hoogkoor van de Falcontinnenkloosterkerk op.
De archeologen van de stad en extern bureau All-Archeo zijn volop aan het werk. Hier graven ze het hoogkoor van de Falcontinnenkloosterkerk op.
All-Archeo 2|10
Bij de opgravingen zijn er ook verschillende graven terug gevonden. Hier neemt een archeoloog een staalname van de skeletten voor DNA-onderzoek.
Bij de opgravingen zijn er ook verschillende graven terug gevonden. Hier neemt een archeoloog een staalname van de skeletten voor DNA-onderzoek.
All-Archeo 2|10
Schedel gevonden in één van de graven.
Schedel gevonden in één van de graven.
Lucid Lucid 2|10
Restant van het klooster.
Restant van het klooster.
Lucid Lucid 2|10
Archeologen van de stad en All-Archeo aan het werk.
Archeologen van de stad en All-Archeo aan het werk.
Lucid Lucid 2|10
Zicht op de restanten van het klooster.
Zicht op de restanten van het klooster.
Lucid Lucid 2|10
Zicht op de restanten van het klooster.
Zicht op de restanten van het klooster.
Lucid Lucid 2|10
Archeologen vonden een grafsteen terug van één van de kloosterzusters.
Archeologen vonden een grafsteen terug van één van de kloosterzusters.
Lucid Lucid 2|10

Eerste vondsten

Het omvangrijke klooster dateert uit de middeleeuwen en werd uitgebreid in de daarop volgende eeuwen. Bij eerdere opgravingen werden al restanten gevonden van de pastorij en van de noordelijke kloostergebouwen. Nu brengen de archeologen de kloosterkerk, delen van kloosterpand en van bijgebouwen zoals keukens aan het licht. In en naast de kloosterkerk zijn er ook resten van een dertigtal begravingen teruggevonden. Enkele opgegraven grafstenen vertellen wie er zo al begraven lag, zoals bijvoorbeeld ene Clara Buys, zus van priorin Anna Buys en overleden op 9 november 1578. Haar grafsteen toont een afbeelding van een Falcontin (foto wordt snel verwacht).

Uit bronnen weten de archeologen dat de leegstaande kloostergebouwen later werden omgevormd tot een militaire kazerne. Ook hiervan zijn muren en vloeren gevonden en zichtbaar gemaakt. De aangetroffen sporen en vondsten dateren uit de periode 14de - 19de  eeuw. Zowat alle bouwfasen van het klooster zijn vertegenwoordigd.

Het onderzoek vormt een derde belangrijke schakel in het grootschalige archeologisch onderzoek naar het bouwblok waarbinnen het klooster zich ontwikkelde. Net die grootschaligheid maakt het onderzoek bijzonder waardevol, aangezien de opeenvolgende opgravingen het ontstaan en de evolutie van het klooster en van het bouwblok nauwkeurig in kaart brengen.

 

Over het klooster

Het klooster werd oorspronkelijk gebouwd in de 14de eeuw door muntmeester Falco De Lampage op het Valkenbroek als gasthuis. In de eerste helft van de 15de eeuw groeide het vrouwenklooster uit tot een voornaam slotklooster, dat echter in de vergetelheid geraakte aan het eind van de 18de eeuw en in het begin van de 19de eeuw omgebouwd werd tot militaire kazerne. Het slotklooster bestond uit een ommuurd kloosterdomein met een kerk, pastorij, pandgang, tuinen en boomgaarden, kloostercellen, keukens en een slaapzaal. Net buiten de kloostermuren stonden huizen waarvan er vele eigendom waren van het klooster. 

 

Wat gebeurt er met de archeologische vondsten?

Na het terreinonderzoek verdwijnt een klein deel van het klooster weer onder de grond, de rest wordt afgebroken. Kleinere vondsten en onderzoeksdata worden door de archeologen verwerkt en bestudeerd om het dagelijkse leven van de Falcontinnen verder in kaart te brengen. Deze kleinere opgegraven vondsten worden nadien bewaard in het onroerenderfgoeddepot van de stad Antwerpen. De stedelijke dienst archeologie bekijkt nog of deze kleinere vondsten ergens op een publieke plek getoond kunnen worden na het onderzoek.

9 reacties op dit artikel:
Jouw avatar
Hettie4fun

Ik zou de site toch heel graag eens met een archeoloog bezoeken ! En waarom wordt het afgebroken? Kan het niet bewaard worden?

Jouw avatar
JEMAMI

Graag (gedeeltelijk) integreren in nieuw project a.u.b.

Jouw avatar
Stad_Antwerpen

Beste Heidi en Jean Marie, na het terreinonderzoek verdwijnt een klein deel van het klooster weer onder de grond, de rest wordt afgebroken. Kleinere vondsten en onderzoeksdata worden door de archeologen verwerkt en bestudeerd om het dagelijkse leven van de Falcontinnen verder in kaart te brengen. Deze kleinere opgegraven vondsten worden nadien bewaard in het onroerenderfgoeddepot van de stad Antwerpen. De stedelijke dienst archeologie bekijkt nog of deze kleinere vondsten ergens op een publieke plek getoond kunnen worden na het onderzoek.

Jouw avatar
VOor7

Graag de opgegraven site integreren in publiek parkje en het nieuwbouwproject hierop aanpassen!

Jouw avatar
Zon2039Maan

Sluit me graag aan bij vorige reacties ,om de site te integreren in het nieuwe bouwproject. Zulke vondst zou toch niet terug onder de grond mogen verdwijnen ,een beetje oudheidkundig respect zou niet misstaan .

Jouw avatar
gerdavanrompaey

Graag wil ik de site bezoeken AUB

Jouw avatar
Stad_Antwerpen

Beste mevrouw Van Rompaey, het is helaas niet mogelijk om deze site te bezoeken.

Jouw avatar
staeselisabeth@yahoo.com

Inderdaad, de site integreren, is gemakkelijker toegangkelijk voor stadsgidsen e.a.

Jouw avatar
Carolyn

Is over deze opgraving al een rapport opgesteld dat ik ergens kan raadplegen? thx!