stad Antwerpen - Frederik Beyens
Historische draaibrug van de voormalige Kempische Vaart aan de IJzerlaan en Bredastraat Historische foto - http://apen.be/brasserie-bonten-os-antwerpen

Draaiplatform van historische brug aan Kempische Vaart even terug aan het licht

Archeologen van de stad Antwerpen hebben begin februari 2017 restanten van de historische draaibrug ter hoogte van het kruispunt met de Bredastraat en de kades van de gedempte vaart terug aan het licht gebracht. Deze opgravingen vonden plaats in het kader van de heraanleg van de IJzerlaan. 

Ter hoogte van het kruispunt van de Bredastraat met de IJzerlaan vinden er momenteel werkzaamheden plaats in het kader van de heraanleg van de IJzerlaan. Dankzij vooronderzoek uit 2014 wisten de archeologen van de stad Antwerpen dat hier zich hier nog restanten een van de draaibruggen over de Kempische vaart bevonden uit het einde van de 19de eeuw. Daarom konden ze enkele dagen in de planning van de aannemer voorbehouden om hun onderzoek verder te zetten.

Wat troffen de archeologen aan?

De bijkomende opgravingen hebben nu het volledige draaiplatform van de brug over de historische vaart blootgelegd. Dit platform van 12 op 24 meter was verhard met platte kasseien (platines). Het bevatte nog de metalen geleiders en het mechanisme, waarmee de brug draaide.  De  metalen brug draaide rond een centrale spil ingewerkt in natuursteen.  Dit draaien gebeurde mogelijk door middel van een hydraulisch drijfwerk, zoals zichtbaar op bouwtekeningen van andere draaibruggen in Antwerpen. De technische aspecten van de werking van de brug worden de komende weken nog verder onderzocht door de archeologen. 

Op het vrijgelegde platform werden er ook vondsten aangetroffen, zoals jetons en muntjes van 50 centiemen tot 25 cent uit het begin van de 20ste eeuw en verschillende rijwielbelastingplaatjes uit de jaren ’20 en ‘30. Dit sluit aan bij de geschiedenis van de vaart, die in 1935 gedempt werd, waarbij de brug dan ook uit gebruik ging.

Schematisch plan van het platform van de draaibrug over de Kempische vaart
Schematisch plan van het platform van de draaibrug over de Kempische vaart
Historisch plan uit 1924, FelixArchief, stadsarchief Antwerpen 2|10
Bovenaanzicht van het draaiplatform van de brug over de Kempische vaart (nu IJzerlaan)
Bovenaanzicht van het draaiplatform van de brug over de Kempische vaart (nu IJzerlaan)
stad Antwerpen (februari 2017) 2|10
Het vrij leggen van het platform van de draaibrug, gezien vanuit het westen
Het vrij leggen van het platform van de draaibrug, gezien vanuit het westen
stad Antwepen (begin februari 2017) 2|10
De elementen van het draaimechanisme zijn vooraan op de foto goed zichtbaar.
De elementen van het draaimechanisme zijn vooraan op de foto goed zichtbaar.
stad Antwerpen (begin februari 2017) 2|10
Rijwielbelastingsplaatjes (1922, 1930 en 1933) uit de tijd voor dat de vaart gedempt werd.
Rijwielbelastingsplaatjes (1922, 1930 en 1933) uit de tijd voor dat de vaart gedempt werd.
stad Antwerpen 2|10
Vooronderzoek van 2014 gaf al eerste geheimen prijs van de brug. Het oostelijke brughoofd en de aanzet van de kade van de vaart.
Vooronderzoek van 2014 gaf al eerste geheimen prijs van de brug. Het oostelijke brughoofd en de aanzet van de kade van de vaart.
stad Antwerpen 2|10
De Kempische vaart in 1904. Zicht vanuit het westen, met achteraan de draaibrug aan de Bredastraat. Rechts vooraan het huidige restaurant ‘de Bonten Os’.
De Kempische vaart in 1904. Zicht vanuit het westen, met achteraan de draaibrug aan de Bredastraat. Rechts vooraan het huidige restaurant ‘de Bonten Os’.
Historische foto, FelixArchief, stadsarchief Antwerpen 2|10
Enkele muntstukken en jetons die op het platform van de brug zijn teruggevonden.
Enkele muntstukken en jetons die op het platform van de brug zijn teruggevonden.
stad Antwerpen 2|10
De locatie van de draaibrug aan de Bredastraat over de Kempische vaart.
De locatie van de draaibrug aan de Bredastraat over de Kempische vaart.
Plattegrond van Scheepers uit 1886, FelixArchief, stadsarchief Antwerpen 2|10
De spil van de draaibrug.
De spil van de draaibrug.
stad Antwerpen 2|10

Verder onderzoek

Na het onderzoek werden de resten van het draaiplatform van de brug verwijderd om plaats te maken voor de nutsvoorzieningen binnen het nieuwe ontwerp. De metalen elementen van het draaimechanisme en de boorden en trappen van het platform uit natuursteen werden ontmanteld en gestockeerd. Er wordt nu onderzocht op welke manier deze elementen een plaats kunnen krijgen in het nieuwe straatbeeld van de IJzerlaan.   

Historiek van de Kempische vaart

De Kempische vaart volgde het traject van de huidige IJzerlaan. Aanvankelijk kwam het kanaal uit op het Kattendijkdok, maar bij het graven van het Asiadok (1873) werd de vaart door middel van een sluis op het nieuwe dok aangesloten. Zo verbond de vaart uiteindelijk het Noordschippersdok (1879-1957) met het Asiadok.  Bij de bouw van het Albertkanaal in 1930 werd het traject van binnenscheepvaart verlegd en in 1935 werd de Kempische vaart gedempt.

De Kempische vaart nam vrijwel de volledige breedte in van de huidige IJzerlaan. Het westelijk deel tot aan de sluis aan het Asiadok was meer dan 30 meter breed en ter hoogte van de draaibrug aan de kruising met de Bredastraat versmalde de vaart tot ca. 20 meter, terwijl de te overspannen doorgang ca 7,50m bedroeg. Deze breedte was net voldoende om een ‘Kempenaar’ door te laten. Dit was een typisch vrachtschip voor binnenscheepvaart op ondiepe kanalen. Over de Kempische vaart lagen verschillende draaibruggen, die ook nog zichtbaar zijn op oude foto’s en plannen. Bij de werken aan de sluis aan het Asiadok kon eerder ook al het draaiplatform van een van deze bruggen archeologisch geregistreerd worden. In de bouwgeschiedenis van de Kempische vaart werd de brug aan de Bredastraat als eerste aangelegd.  

1 reactie op dit artikel:
Jouw avatar
swake1959

Prachtig, weer wat bijgeleerd over ons stadje.........