Welkom!

Antwerpen.be maakt gebruik van cookies. Aan de hand van die cookies verzamelt en analyseert Antwerpen.be informatie over uw bezoek. Genieten van een optimale A-ervaring? Bevestig met alle cookies toestaan. Stel voorkeuren in en bepaal welke informatie u met Antwerpen deelt. Houd er rekening mee dat bepaalde media enkel beschikbaar zijn indien u de cookies ervan aanvaardt. Antwerpen.be bewaart cookievoorkeuren. U kan ze aanpassen via cookies beheren. Meer weten? Raadpleeg onze Cookieverklaring. Antwerpen.be waardeert uw vertrouwen en wenst u een verrijkende surfervaring toe!

stad Antwerpen
Kinderen spelen op een avontuurlijke en natuurlijke speelplaatsSB Kosmos | Frederik Beyens

10 voordelen van een natuurspeelplaats op school

Steeds meer scholen kiezen voor een natuurspeelplaats. En daar hebben ze goede redenen voor. 

Bijna 10 jaar geleden startte het EcoHuis met een proefproject rond natuurspeelplaatsen op school. Ondertussen hielp ze al meer dan 40 Antwerpse scholen op weg naar een groene speelplaats. Het begon als een project om meer natuur naar kinderen te brengen, maar gaandeweg werden nog veel meer voordelen ontdekt.

Natuur voor kinderen

Contact met de natuur is voor stadskinderen soms schaars. Ze hebben niet altijd een tuin of een parkje om de hoek. Zo lopen ze het risico om te vervreemden van de natuur. Ongekend is onbemind, en we hebben net meer natuurvrienden nodig. 

Door natuur naar de speelplaats te brengen, bieden we àlle kinderen de kans om leuke ervaringen met de natuur op te doen. Want we hebben het natuurlijk niet over gewoon kijkgroen, maar over speelnatuur. Dat is natuur waarmee kinderen volop aan de slag kunnen. Denk maar aan boomstammetjes, stokjes, zand, water, wilgenhutjes om in te verstoppen, heuvels om op en af te rennen en het prikkelen van alle zintuigen. Op een natuurspeelplaats mag je wél in de bosjes en op het gras lopen! 

Jong geleerd is oud gedaan

Een natuurspeelplaats is een goede kiem om een milieubewuste generatie groot te brengen. 

Uit onderzoek van de Universiteit Antwerpen blijkt dat wie als kind mooie ervaringen had met de natuur, ook als volwassene meer respect en voeling voor natuur én milieu in het algemeen heeft. 

Een natuurspeelplaats is om te spelen, maar ook om van te leren. Planten, bessen en dieren herkennen gaat een stuk vlotter in het echt dan uit de boeken. Maar er zijn ook raakvlakken met andere vakken: van de oppervlakte van de speelplaats berekenen tot leren hoe rugvriendelijk te heffen, het kan allemaal. 

Een echte natuurspeelplaats gaat ook hand in hand met een afvalarme speelplaats. Kinderen helpen mee op te ruimen en stellen hun eigen afvalgedrag in vraag. 

Kinderen kijken naar de wilde bloemen op hun speelplaatsFrançois De Heel
SB De Piramide

Een plekje voor iedereen

Een natuurspeelplaats draagt bij tot het welbevinden op school. 

Wie een natuurspeelplaats wil aanleggen, laat zich best begeleiden door een deskundige. Die kan helpen bij de opmaak van een goed ontwerp. Een goed ontworpen natuurspeelplaats hecht veel aandacht aan variatie. Er zijn actieve zones, creatieve zones en rustige zones. Ook de ondergrond en het reliëf kan verschillen per zone om de zintuigen extra te prikkelen. 

Dat maakt de speelplaats een stuk interessanter en biedt elk kind de kans om een plekje op te zoeken waar die zich op dat moment goed bij voelt. 

Een jongen zit rustig in de tunnel van een speelheuvelFrançois De Heel
De Knikkerbaan

Goed voor de mentale gezondheid

Kinderen (en volwassenen) die regelmatig in de natuur vertoeven, voelen zich gelukkiger. Niet alleen op korte termijn, maar ook op de lange. Natuur in de kindertijd versterkt namelijk de hersenverbindingen die ons wapenen tegen stress, depressies en burn-outs. Groen brengt bovendien rust en helpt kinderen om zich in de klas beter te concentreren. 

Speelnatuur stimuleert ook de hersenen omdat het een bron is van creatief en fantasierijk spel.

Sommige natuurspeelplaatsen hebben zelfs echte gevoelshoekjes. Op deze plekken mogen kinderen hun emoties de vrije loop laten. Zo zijn er boos-hoekjes en verdriet-hoekjes. Het sterkt kinderen in hun mentale ontwikkeling door hen te leren op een gezonde manier met hun emoties op te gaan. 

Meer samenwerking, minder ruzie

Op een klassieke speelplaats zie je vaak dezelfde kliekjes met dezelfde activiteiten: voetballen, aan de rand zitten babbelen, overbevraging van een speeltoestel en activiteiten die ontstaan uit verveling of competitie, zoals ruzies en pestgedrag.

Een natuurspeelplaats stimuleert iedereen en bouwt ook bruggen. Elk kind vindt er een plekje waar die zich goed voelt. De ruimte wordt beter benut: kinderen spreiden zich meer over de speelplaats in plaats van zich te concentreren op bepaalde 'hot spots'. Er komen meer en onverwachte samenwerkingen tussen kinderen die anders nooit met elkaar omgingen. Er worden taken verdeeld, compromissen gesloten en afspraken gemaakt.

Op een natuurspeelplaats treedt daarom ook minder verveling, ruzie en pestgedrag op. 

Meisjes spelen met potten en pannen in een zandbak met boomstamtafelsLeefschool Toverbol | Frederik Beyens
Een buitenkeuken is altijd een succes

Goed voor de fysieke gezondheid

Een goed ontworpen natuurspeelplaatsen draagt ook bij tot de fysieke gezondheid. Kinderen, en vooral meisjes, bewegen meer en gevarieerder op een natuurspeelplaats dan op een klassieke speelplaats.

Speelnatuur is ook heel interessant voor de motorische ontwikkeling:

  • De fijne motoriek wordt getraind door het prullen met losse materialen zoals steentjes en takjes.
  • De grove motoriek door spelelementen zoals heuvels, een balanceerpad over boomstammen, een boomstammentrap...Klassieke speeltoestellen zijn zo ontworpen dat bijvoorbeeld de treden van een trap allemaal even ver van elkaar verwijderd zijn. Bij grillige natuurelementen is dat niet zo. Hierop spelen vraagt dus meer aandacht, concentratie en kunde. 

Daarnaast kan een groene speelplaats ook licht bijdragen aan een betere luchtkwaliteit. 

Een meisje springt van een boomstam
Leefschool De Dageraad
Frederik Beyens4|4
Kinderen rennen over heuvels en het gras
Freinetschool De kRing
Frederik Beyens4|4
Een jongen balanceert over een liggende boomstam
SB Kosmos
Frederik Beyens4|4
Een meisje springt van een speelheuvel
SB De Piramide
François De Heel4|4

Risicocompetenties opdoen

Speelnatuur is grilliger dan traditionele speeltoestellen. Dat is leuker, maar kan ook meer risico's met zich meebrengen. Geen probleem: dat mag! De wetgever geeft de prioriteit aan speelkansen. Als het risico aanvaardbaar is en het de speelkansen vergroot, is dat toegestaan. 

Meer nog: het is heel waardevol. Door in contact te komen met aanvaardbare risico's op een plek met toezicht, leren kinderen op een veilige manier om risico's te herkennen en er goed mee om te gaan. De ontwikkeling van deze risicocompetenties is ontzettend belangrijk. Risico's komen ze namelijk overal tegen: bijvoorbeeld in het verkeer, maar ook thuis. 

Actief burgerschap en groepsgevoel

Samen werken aan een natuurspeelplaats stimuleert actief burgerschap bij de kinderen en het groepsgevoel in de school. Het zorgt voor mondige leerlingen, een hechter team en een betere band met ouders. 

Een natuurspeelplaats is pas echt succesvol wanneer het samen is gemaakt. Het is belangrijk om kinderen, leerkrachten, ouders, poetspersoneel en preventieadviseur doorheen het hele traject te betrekken. Wat zijn wensen en noden? Waar liggen drempels? Wie gaat mee helpen? En hoe gaan we het benutten? Pas wanneer een school een gedragen idee heeft, wordt een natuurspeelplaats optimaal benut. 

Kinderen leren ook meer verantwoordelijkheid te nemen op een speelplaats die ze zelf mee vormgeven. Van kinderen aanspreken op ongewenst gedrag tot leerkrachten signaleren wanneer er iets stuk of gevaarlijk is. 

Leuker en anders toezicht 

Omdat er minder ruzie en storend gedrag voorkomt, wordt het toezicht voor de leerkracht ook een stuk leuker. 

Een natuurspeelplaats vraagt ook anders toezicht dan een klassieke, open speelplaats die in één oogopslag overzichtelijk is. Een natuurspeelplaats heeft vaak meer reliëf, zodat niet alles in één oogopslag te zien is. Leerkrachten op natuurspeelplaatsen bewegen meer over de speelplaats en nemen een stimulerende rol in. Dat maakt toezicht een stuk boeiender. Soms spelen ze zelfs mee! 

Op een liggende boomstam leest een juf een boekje voor aan twee kinderenFrederik Beyens
SB Kosmos

Een klimaatrobuuste en biodiverse stad

Het ontharden van speelplaatsen kan zorgen voor een klimaatrobuuste en biodiverse buurt. 

De gevolgen van de klimaatverandering laten zich steeds meer voelen. In de stad hebben we daar nog net iets meer last van, omdat er meer verharding is dan daarbuiten. Die verharding versterkt een aantal effecten van de klimaatverandering: 

  • Hittestress: tijdens hittegolven houden de stenen de warmte extra lang op. Zo kan het ook 's nachts niet zo goed afkoelen. Daardoor is het in de stad tijdens hittegolven nog warmer dan daarbuiten. Hoe meer natuurlijke ruimten in de buurt, hoe beter het kan afkoelen en hoe aangenamer het is voor de buurt. 
  • Regenwateroverlast: regenwater kan in de stad nog moeilijk de bodem in dringen en gaat vaak rechtstreeks naar de riolering. Die kan de druk tijdens zware buien niet aan en dat veroorzaakt overstromingen. Als we ontharden, kan het regenwater terug de bodem insijpelen en voorkomen we regenwateroverlast.  

Het vergroenen van speelplaatsen verbetert bovendien ook de biodiversiteit in de stad. Insectenvriendelijke beplanting bevordert bijvoorbeeld het bijenbestand. Bovendien vormt een natuurspeelplaats soms een dankbare habitat voor zeldzame planten. 

Meer info

Wilt u ook een traject opzetten om een natuurspeelplaats te maken en heeft u vragen? Alle Antwerpse scholen krijgen ondersteuning via EcoScholen Antwerpen

Verwante info: