Afdeling onroerend erfgoed

Generaties Antwerpenaars hebben de stad gemaakt en er hun sporen nagelaten. Niet alleen het bouwkundig erfgoed, maar ook ondergrondse archeologische resten zijn hiervan de tastbare getuigen.

De afdeling onroerend erfgoed draagt zorg voor het rijke Antwerpse erfgoed en waakt erover dat de verdere ontwikkeling van de stad gebeurt met respect en aandacht voor het verleden.

De medewerkers van deze afdeling:

  • geven adviezen over bovengronds en ondergronds erfgoed;
  • voeren archeologisch onderzoek uit wanneer het ondergronds erfgoed bedreigd wordt;
  • brengen het Antwerpse onroerend erfgoed in kaart door middel van inventarisatie en onderzoek;
  • informeren en sensibiliseren over dit erfgoed.

 

De geschiedenis van Antwerpen onder de loep

De dienst archeologie zorgt voor naleving van de regels voor archeologische opgravingen bij bouwprojecten. Dankzij hun advies kan er met de nodige zorg met het archeologisch erfgoed omgesprongen worden.

In samenspraak met het agentschap Onroerend Erfgoed van de Vlaamse Overheid, zorgen deze medewerkers voor advies bij de aanvraag voor stedenbouwkundige vergunningen.

De dienst geeft bij grotere projecten een preadvies. Op deze manier zijn bouwheer en projectontwikkelaar tijdig op de hoogte van het komende archeologisch onderzoek. Als het mogelijk is, adviseert de dienst om belangrijke archeologische monumenten deel te laten uitmaken van het nieuwe ontwerp. Zo versterkt de historische waarde van de plek.

Geschiedenis blootleggen

Een andere taak van de dienst archeologie is om de geschiedenis van de stad Antwerpen te onderzoeken. Voorafgaand aan graafwerken in de stad verricht de dienst archeologisch onderzoek. Op het terrein uit zich dat in werfcontroles, prospecties en definitieve opgravingen. Nadien verwerkt en interpreteert de afdeling de opgravingsresultaten. Voor dit studiewerk kan de stad voornamelijk rekenen op haar eigen archeologen en specialisten, of wordt er beroep gedaan op gespecialiseerde laboratoria.

Geschiedenis tonen

De dienst archeologie informeert Antwerpenaars en geïnteresseerden over de geschiedenis van de stad én over de resultaten van opgravingen. De resultaten van deze onderzoeken worden gepubliceerd in eigen uitgaven of in gespecialiseerde vaktijdschriften. Zo draagt de stad bij aan een grotere kennisdatabank over de geschiedenis van Antwerpen. Op archeologische werven voorziet de stad informatiepanelen of rondleidingen om zo het verleden tastbaar te maken. 

Stadsontwikkeling neemt ook deel aan publieksgerichte initiatieven zoals Open Monumentendag en Erfgoeddag. Archeologische objecten toont de stad op diverse tentoonstellingen.

De stad heeft een eigen archeologisch atelier dat de eerste verwerking van de vondsten voor zijn rekening neemt. Op die manier kunnen deze vondsten in de meest gunstige omstandigheden behandeld en bewaard worden. Nadien worden de vondsten opgeslagen in het archeologisch depot, dat eveneens door de dienst archeologie beheerd wordt.

Ten slotte beheert de dienst archeologie ook een uitgebreide bibliotheek met vakliteratuur over Antwerpen. De bibliotheek is tijdens de kantooruren vrij raadpleegbaar. U dient wel eerst een afspraak te maken via tel. 03 338 2323.

Erfgoed vrijwaren en bijdragen tot de stedelijke ontwikkeling

Wie in een historische omgeving bouwt en verbouwt, ruimtelijke plannen opmaakt of openbaar domein (her)aanlegt krijgt al gauw te maken met waardevol erfgoed. Enerzijds verdient dit patrimonium het om zorgvuldig gekoesterd te worden, anderzijds is de vernieuwing van de stad een continu proces. Het is de taak van de dienst monumentenzorg om binnen dit dynamisch kader het onroerend erfgoed te vrijwaren.

De dienst brengt de cultuurhistorische waarden in beeld en streeft er naar die te integreren in de ontwikkeling van de stad. Antwerpen telt een groot aantal beschermde monumenten die de uitstraling van de stad bepalen, maar naast die beschermde monumenten zijn er nog tal van andere gebouwen en ensembles die cultuurhistorisch waardevol zijn. Terwijl het agentschap Onroerend Erfgoed van de Vlaamse overheid zich eerder op het beschermd patrimonium focust houdt de stedelijke dienst monumentenzorg zich ook bezig met niet-beschermd erfgoed.

Veel energie gaat naar adviesverlening over de meest uiteenlopende aspecten van het onroerend erfgoed. Dit kan gaan van de structurele advisering van bouwaanvragen tot input bij de opmaak van ruimtelijke plannen, van randvoorwaarden bij de (her)ontwikkeling van een site tot een visie op het behoud van graftekens op de stedelijke begraafplaatsen.

Historisch onderzoek

Om de adviserende taak optimaal uit te voeren verzamelt de dienst monumentenzorg informatie, inventariseert en doet (bouw)historisch onderzoek. Pandbezoeken naar aanleiding van bouwaanvragen zijn een rijke bron van nieuwe kennis, maar ook terreinopnames voor de inventarisatie van bouwkundig erfgoed zijn aan de orde van de dag. Vaak worden ook bibliotheken en archieven geraadpleegd op zoek naar historische gegevens. Met al deze informatie kan de dienst een evenwichtige evaluatie maken van een gebouw, een gebied of over een bepaald thema.

Het rijk cultuurhistorisch erfgoed van Antwerpen is een troef die de stad ten volle moet uitspelen. De stad wil inwoners en bezoekers hierop attent maken zodat ook sensibilisering voor het erfgoed tot de taken van de dienst monumentenzorg behoort. Het belangrijkste publieksmoment is de Open Monumentendag die elk jaar begin september plaats vindt.

Verwante info: