Een samentuin starten
Wil je een samentuin starten en financiële ondersteuning krijgen? Lees hier welke stappen je daarvoor moet volgen. Team Voedseltuinen geeft je info, advies en komt langs als je een locatie hebt gevonden.
Een samentuin is een tuin waar een groep tuiniers:
- samen fruit, groenten, kruiden, noten of eetbare bloemen kweekt, oogst en de oogst verwerkt
- elkaar ontmoet en leert (moes)tuinieren volgens ecologische principes
- samen afspraken maakt over het beheer, gebruik en onderhoud van de samentuin
Hou rekening met de basisprincipes
Een samentuin is een burger- of commonsinitiatief. Dit is een initiatief dat ontstaat vanuit een groep burgers die samen:
- vrijwillig tuinieren op een gedeeld stuk grond
- overleggen en afspraken maken over hoe en wanneer ze tuinieren, het gemeenschappelijk tuinmateriaal gebruiken …
Een samentuin is een leerrijke plek waar elke tuinier leert:
- hoe je tuiniert
- hoe voedsel groeit, en hoe je het oogst en verwerkt
De tuiniers werken samen, leren van elkaar of volgen samen workshops.
In een samentuin kunnen diverse tuiniers elkaar ontmoeten.
- Bodemkwaliteit behouden of verbeteren.
- Biodiversiteit en andere natuurlijke processen behouden of verbeteren.
- Tuin eenvoudig en extensief beheren (weinig maaien).
- Water verstandig gebruiken en regenwater maximaal hergebruiken.
- Planten kiezen op een ecologisch bewuste manier.
- Werken met ecologische bemestings- en bestrijdingsmiddelen.
- Maximaal composteren.
- Energie verstandig en zuinig gebruiken.
- Maximaal inzetten op lokaal en/of herbruikbaar materiaal.
- Werk met materiaal waarbij water maximaal in de bodem kan dringen (houtsnippers, boomschors, tegelroosters).
Zo kan het water goed in de bodem dringen.
- Een samentuin is openbaar en toegankelijk voor iedereen.
- De openingsmomenten zijn gecommuniceerd naar de tuiniers en andere bewoners.
Iedereen is welkom! Iedereen kan genieten van de tuin en actief deelnemen aan de tuinwerking. Geslacht, leeftijd, opleidingsniveau, afkomst, gezinssituatie of beperking spelen daarbij geen rol.
Voorbeelden
- gemeenschappelijke moestuin
- buurtboomgaard
- pluktuin
- voedselbos
Zoek een goed terrein
Kijk rond in je buurt en vertel kennissen en organisaties in je wijk over je plannen.
Misschien is er een terrein beschikbaar van een vereniging, cultuur- of zorginstelling, school, huisvestingsmaatschappij … Ook verharde-, rommelige- of privéterreinen kunnen in aanmerking komen. Wees creatief!
1. Check of het terrein voldoende geschikt is om te tuinieren
- Is het terrein groot genoeg? (groter dan 50 m²)
- Is er een goed evenwicht tussen zon en schaduw?
- Kan je er regenwater opvangen?
- Is het terrein voldoende zichtbaar voor de buurt?
(belangrijk om nieuwe tuiniers te vinden, om genoeg sociale controle mogelijk te maken …)
2. Zoek uit wie de eigenaar van het terrein is
3. Vraag toestemming aan de eigenaar om er te tuinieren
- Leg de werking van een samentuin uit.
- Vraag hoe lang je kan tuinieren op het terrein.
(minimaal 1 kalenderjaar) - Vraag wanneer je kan tuinieren op het terrein.
(bijvoorbeeld na de kantooruren, in het weekend …) - Vraag een schriftelijke toelating aan de eigenaar.
4. Test de bodem op vervuiling
Je kan het best in volle grond tuinieren. Dat is goedkoper, gemakkelijker en het vraagt veel minder water. Maar dat kan alleen als de grond niet vervuild is.
Laat de bodem onderzoeken
Laat de bodem daarom onderzoeken op zware metalen, zoals lood, cadmium, arseen ... Kijk op Bodemkundige Dienst van België voor meer informatie.
Kan je in volle grond tuinieren? Dat hangt af van:
- je bodemresultaat
- je doelgroep (het is bijvoorbeeld aangenamer voor senioren en rolstoelgebruikers om te werken in verhoogde bakken)
- de soort ondergrond (bijvoorbeeld verhard of moerassig gebied)
Zoek medetuiniers
Spreek je netwerk aan en zoek in je buurt of wijk.
Maak duidelijk dat goesting en enthousiasme belangrijker zijn dan specifieke kennis of ervaring met tuinieren. Iedereen is welkom!
Je kan bijvoorbeeld deze acties doen:
- Vraag of je een affiche mag hangen bij verenigingen, buurthuizen, cultuurcentra, de bibliotheek, apothekers, de bakker, buurtwinkels, scholen …
- Plaats een zoekertje op de website van Velt.
- Deel je oproep via de buurtkrant en sociale media, en uiteraard via de nieuwsbrief van team Voedsteltuinen. Mail je zoekertje naar voedseltuinen@antwerpen.be.
Breng de geïnteresseerden samen op een informeel moment.
Verzamel ideeën en vraag naar de talenten van je medetuiniers:
- Wie heeft er kennis van moestuinieren?
- Wie is handig?
- Wie doet de aankopen?
- Wie is goed in administratie?
Wil je subsidies aanvragen, sponsors betrekken of je tuiniers verzekeren tijdens de tuinactiviteiten? Dan organiseer je je best als groep. Je heb verschillende organisatievormen:
- feitelijke vereniging
- vzw
Je kan ook lid worden van een koepelorganisatie, bijvoorbeeld Tuinhier vzw, Velt vzw …
Lees meer en vind nuttige info over mogelijke organisatievormen. Team Verenigingen helpt je graag op weg.
Maak een grondplan
Maak op basis van al jullie wensen een realistisch grondplan.
Gebruik daarbij deze vragen als uitgangspunt:
- Wil je naast tuinieren, ook gezellig in de tuin zitten?
- Wil je kippen houden?
- Waar komt de composthoop?
- Wil je een berging voor gemeenschappelijk materiaal?
- Hoe breed moeten de paadjes zijn tussen de perken?
- Tuinier je in bakken of in volle grond?
- Staan er bomen? Waar valt de meeste zon?
- Waar komt de regenton?
- Hoeveel opperverlakte (m²) krijgt elke tuinier of doen jullie alles gemeenschappelijk?
- Is alles toegankelijk voor mensen met een beperking ?
- Waar zet je het tuinhuis?
Probeer klein te starten. Zo hebben jullie de tijd om:
- de tuin aan te leggen en te leren tuinieren
- elkaar te leren kennen en het engagement van elke tuinier te ontdekken
Later kan je nog altijd uitbreiden.
Doe tuinkennis op en deel die met elkaar
Tuinieren leer je vooral door het te doen. Toch is wat basiskennis handig om te starten, zodat je ook in het eerste seizoen al een mooie oogst hebt.
- Misschien heeft iemand in de groep al basiskennis en willen ze die graag doorgeven.
- Je kan boeken lenen in het EcoHuis of de bibliotheek.
- Organisaties zoals Velt vzw, Vlaco, TuinHier organiseren lessen en cursussen over ecologisch tuinieren. Je kan die vormingen organiseren voor je tuiniersgroep, en eventueel ook voor andere geïnteresseerden en buurtbewoners.
Vraag meer info of plan een bezoek bij andere (Antwerpse) samentuinen.
Ze helpen je graag verder en delen met plezier hun expertise en ervaringen.
Gebruik infrastructuur die betaalbaar, mobiel en duurzaam is
Je start een samentuin meestal op een terrein dat tijdelijk beschikbaar is. Gebruik daarom infrastructuur die betaalbaar, mobiel en duurzaam is.
Let op: Voor constructies hoger dan 1,9 meter en groter dan 20 vierkante meter heb je een stedenbouwkundige vergunning nodig.
- watervoorziening: opvang en stockage
- teeltbedden
- een berging
- klein tuinmateriaal
- een kippenhok
- een serre
- een picknicktafel
- …
Kies duurzaam materiaal
- Probeer materiaal opnieuw te gebruiken of tweedehands aan te kopen.
- Gezondheid komt altijd op de eerste plaats: vermijd materiaal dat in aanraking kwam met giftige stoffen, treinbiels, autobanden …
- Zorg dan dat het natuurlijk, duurzaam en ecologisch verantwoord is.
- Tuinbouwzaken of buurtwinkels sponseren soms projecten met materiaal.
Ga daar zeker eens horen!
Vraag een subsidie aan
Je kan een subsidie van de stad krijgen, als je aan een aantal voorwaarden voldoet.
Ondersteuning door team Voedseltuinen
Team Voedseltuinen geeft je ondersteuning bij de opstart van je samentuin.
Meer uitgebreide info vind je in de brochure voor opstarters die je kan aanvragen via:
- voedseltuinen@antwerpen.be
- 03 338 39 22