PFAS (poly- en perfluoralkylstoffen) is de verzamelnaam voor meer dan 6000 chemische stoffen die door de mens gemaakt zijn. Ze bevatten een verbinding tussen een fluor- en een koolstofatoom die heel sterk is en niet vanzelf afbreekt in het milieu. Daarom worden ze ook wel ‘forever chemicals’ genoemd. 

PFAS zijn bestand tegen hoge temperaturen en zijn water-, vuil-, en vetafstotend. Daarom worden ze veel gebruikt in industriële toepassingen en producten voor consumenten. Denk aan de antiaanbaklaag in pannen, cosmetica, textiel, brandblusschuim, schoonmaakmiddelen of smeermiddelen. 

De verspreiding van PFAS in het milieu gebeurt door:

• Productie en gebruik van PFAS in de industrie
  • Er zijn bedrijven waar PFAS werden of worden geproduceerd, bijvoorbeeld 3M in Zwijndrecht. PFAS worden in de industrie ook gebruikt om materialen vet- en waterafstotend te maken. Sectoren zoals papier- en textielverwerking hebben een groot risico op verspreiding van PFAS.
• Brandweeroefeningen en bestrijding van grote, industriële branden
  • PFOS en PFOA werden tot 2010 gebruikt in blusschuim voor het blussen van vooral chemische en oliebranden. Op oefenterreinen van de brandweer (in gemeenten, industrie, vliegvelden, ...) en sites waar een grote brand werd geblust met fluorhoudend blusschuim, is er een groot risico op verontreiniging van bodem en grondwater.
• Afvalverwerking
  • Stortplaatsen, waterzuiverings- en afvalverbrandingsinstallaties verwerken PFAS-houdende materialen. Het risico op verspreiding van PFAS wordt beperkt door emissiebeperkende maatregelen (inkapseling, filtratie, rookgasreiniging), maar kan niet helemaal worden uitgesloten. 

Omdat PFAS een verzamelnaam is voor meer dan 6000 verschillende chemische stoffen, is nog niet van elke stof apart de gezondheidsimpact gekend. Slechts enkele stoffen zijn toxicologisch onderzocht, de effecten die gevonden worden zijn vooral:

• beperking of ontregeling van de immuniteit
• verstoring van de hormoonbalans
• verstoring van de leverfunctie

PFAS stapelen zich op in het menselijk lichaam en breken enorm traag af. Die factoren bepalen mee hoe giftig PFAS zijn.

• PFOS zijn chemische verbindingen die deel uitmaakt van een groep van 6.000 PFAS-verbindingen. Als je meer wil weten over PFAS en over de gevolgen van blootstelling aan PFOS of andere PFAS-verbindingen kan je terecht op de website van het Vlaamse Departement Zorg.
• De Vlaamse Regering keurde op 31 maart 2023 een sitebesluit goed: een pakket met PFAS-maatregelen binnen 5 kilometer rond de 3M-fabriek in Zwijndrecht. Lees het besluit op de website van het Vlaamse Departement Zorg.
• De PFAS-aanpak regio Zwijndrecht, waaronder ook Antwerpen-Linkeroever en een deel van Antwerpen op de Rechteroever valt, werkt aan een betere toekomst voor het vervuilde gebied binnen een straal van 5 kilometer rond de 3M-fabriek in Zwijndrecht. De aanpak heeft 6 pijlers: sanering, omgevingsvergunning & toezicht, monitoring, gezondheid, herwaardering van de leefomgeving en transparantie. Via concrete maatregelen per pijler geeft de aanpak de komende jaren uitvoering aan de verschillende overeenkomsten tussen 3M, de Vlaamse overheid, gemeente Zwijndrecht en milieu- en burgerbewegingen. Lees meer op de website van het Vlaamse Departement Zorg.
• Info over PFAS en de werken op Linkeroever lees je op de website van de Oosterweelverbinding.
• Algemene vragen over PFAS? Mail naar pfas@vlaanderen.be
• Vragen over PFAS en je gezondheid? Contacteer de PFAS-preventiewerkers van Gezondheidsmakers.