November is de drukste maand van het jaar voor de medewerkers van begraafplaats Schoonselhof. Toch ontvingen Annick, Erik en Abdullah ons met open armen. En gunden ze ons een blik op en achter de schermen van een meer dan bijzondere werkplek.
Annick Hermans is druk bezig als we de deur van haar gedeelde werkplek in de Neerhoeve openen. Het imposante gebouw dateert wellicht van begin 1600. Na een grondige restauratie van 2,5 jaar is het sinds deze zomer de werkplek van 42 collega's. De meeste zijn terreinmedewerkers, zoals Erik Pijl en Abdullah Rishi.
Annick Hermans is administratief bediende. “Ik werk hier nu 5 jaar. Voordien werkte ik bij Loketwerking. Ik regelde alle administratie rond geboorte, huwelijk en overlijden. Alles rond begraven en overlijden heeft me steeds geboeid. Het zit wat in de familie. Mijn broer zit ook in de uitvaartsector. Daarom solliciteerde ik 5 jaar geleden voor een administratieve functie bij Begraafplaatsen.”
Het is erg druk nu. Ook voor jullie.
"In november hebben we veel papierwerk rond lopende concessies. Een concessie is een toelating of vergunning om hier te mogen liggen. Dat kan 10, 25 of 50 jaar zijn. Als de periode bijna eindigt, informeren we de nabestaanden. Bovendien was het op 1 november Allerheiligen. Gevolgd door Allerzielen. Mensen herdenken dan hun overleden dierbaren. Het is dan veel drukker dan normaal. Op alle begraafplaatsen. En hoe meer mensen, hoe meer vragen. Die proberen de terreinmedewerkers zo goed mogelijk te beantwoorden. Maar om hen wat te ontlasten en de burgers ook op andere plekken nog beter te bedienen, werken we in die periode soms ook op een andere begraafplaats dan het Schoonselhof."
Wat vragen de mensen zoal?
"Vaak gaat het om nabestaanden die op zoek zijn naar namen en een graf, omdat men bijvoorbeeld bezig is met stamboomonderzoek. Soms weten mensen niet meer waar de tante of nonkel precies begraven lag, omdat het al even geleden was dat ze die bezochten. Facturatie is een ander belangrijk onderdeel. En dan heb je nog problemen waarvoor we samen naar oplossingen moeten zoeken. Zoals een alleenstaand familielid dat graag begraven wil worden in een familiegraf. Dan moet er gecontroleerd worden of dat administratief en ook praktisch kan. Want een graf openen of uitbreiden doe je niet zomaar. Daar kunnen mijn collega's Erik en Abdullah je zeker meer over vertellen. Tot slot heb je ook nog de dossiers rond funerair erfgoed. Zoals de graven in peterschap en graven in bruikleen."
Een graf in bruikleen?
"Dan neem je een graf over van een overleden persoon of een grafkelder van een familie. Wij voeren de gesprekken met geïnteresseerden. Welk type graf wensen ze? Wat zijn de mogelijkheden van het graf? Hoe groot moet het zijn? Als we tot een akkoord komen en alles blijkt ook praktisch haalbaar, wordt dat hun laatste rustplaats.
Wat niet het geval is bij een graf in peterschap. Als peter ontferm je je over een graf en sta je in voor het onderhoud. Op begraafplaats Fredegandus in Deurne heb je bijvoorbeeld enkele graven in peterschap."
Voor ze ons naar Erik en Abdullah loodst, vertelt Annick nog dat ze regelmatig op het terrein afspreekt. "Mensen die geïnteresseerd zijn in bruikleen hebben veel vragen. Hoe ziet een grafkelder eruit? Hoeveel mensen passen erin? Op welke manier liggen ze begraven? Ik wil zo'n dingen weten, omdat ik hen zo nog beter kan informeren. Maar ook omdat het me zo mateloos boeit. Of zei ik dat al? (lacht).
Het valt op. Hier werken mensen met een passie voor hun beroep. Terreinmedewerkers Erik en Abdullah praten even vurig over hun job als Annick. Vooral Erik is erg gepassioneerd door het funeraire. In zijn vrije tijd neemt hij zelfs deel aan geleide wandelingen op het Schoonselhof of lezingen over de symbolen die je aantreft op begraafplaatsen. Zoals een pleurante, een beeld van een rouwende vrouw op een zerk bijvoorbeeld.
Erik: "Ik werk hier nu 4 jaar. Ze noemen ons grafmakers, maar we doen veel meer dan dat. We begeleiden begrafenissen, maken en delven putten en onderhouden het domein. Het Schoonselhof is 85 hectare groot. Dat betekent dus veel maaien, snoeien, schoonmaken ... Zeker in dit seizoen is het extra druk. Normaal mag je met de auto de begraafplaats op. Maar op 1 november niet. Omwille van de drukte. Op die dag leggen we wel een shuttle-dienst in. Met onze elektrische dienstwagen vervoeren we dan mensen die minder mobiel zijn. Als extra service."
Abdullah komt erbij. Hij werkt vaak met Erik samen. "We werken altijd in duo's. Erik en ik maken deel uit van de groep medewerkers die opgravingen uitvoeren. Elk jaar krijgen we die vraag. Zeg je 'ja', dan stel je jezelf een jaar lang beschikbaar. Niet iedereen wil of kan dat."
Moeten jullie vaak opgravingen uitvoeren?
Erik: "Dat varieert. We hebben verschillende soorten perken. Perken met concessies van 10 jaar zijn kosteloos. Als de nabestaanden wensen dat de overledene langer begraven blijft, dan kunnen ze kiezen voor een concessieperk waar men 25 of 50 jaar kan rusten. Voor die concessie betaalt men wel. Of men wil dat iemand toch gerepatrieerd wordt. Maar het kan evengoed dat we een graf of de cellen in een grafkelder leeg moeten maken voor een nieuwe bruikleen. Opgravingen uitvoeren kan emotioneel zwaar zijn. En het is niet zonder risico. Daarom zijn we steeds met 3. 2 collega's werken aan of in het graf. Die dragen een harnas met een beveiligingslijn en een speciaal mondmasker. De derde collega staat aan de zijkant en volgt alles aandachtig mee. Een oud graf is vaak instabiel. Zeker als je er elementen, zoals kisten, uithaalt."
Heb je een lievelingsplek op dit immense domein?
"De kinderperken", antwoord Abdullah meteen. "Ik hou van mensen. Ik werk graag mét en voor mensen. En de kinderperken zijn daarom extra belangrijk voor mij. Die moeten er mooi bijliggen. Ze betekenen zo veel voor de nabestaanden. Het is een plek die in mijn hart zit."
Wanneer we na 2 uur de begraafplaats bijna verlaten, stoppen we nog even aan 2 van de 3 actieve strooiweides. De vele potten met chrysanten fleuren het geheel op. Net als in de rest van Vlaanderen wordt crematie alsmaar populairder. Je kan kiezen op welke weide je uitgestrooid wil worden. Wat verder treffen we een dierencolumbarium aan. Ook dat is nieuw. Mensen willen steeds vaker een laatste officiële rustplaats voor hun geliefde huisdier.
Huisdieren kan je ze niet noemen. Maar een vertrouwd gezicht is het intussen wel: de schapen van het Schoonselhof. "Die grazen hier 2 keer per jaar", vertelt Erik. "In mei en juni, en in november. In het voorjaar grazen ze de schuine bermen naast de grachten af. Dan zijn ze met 300. In november doen we het met de helft."
We nemen ons voor om in de lente nog eens terug te komen. Naar die bijzondere plek die deze collega's simpelweg 'hun werk' mogen noemen. Gelukzakken …
