Saartje Swinnen is directeur Energie & Klimaat bij essenscia, de sectorfederatie van de chemie en life sciences, en sinds augustus voorzitter van chemie-incubator BlueChem in Antwerpen. Ze geeft mee richting aan de verdere ontwikkeling van BlueChem als innovatiehub voor start-ups en scale-ups die werken aan duurzame chemie en een circulaire economie. We spreken haar naar aanleiding van de eerste steenlegging van BlueChem PORT. Met deze tweede vestiging, goed voor een verdubbeling van de laboruimte, wil BlueChem beloftevolle innovaties nog sneller tot bij de chemie-industrie brengen.
Naam: Saartje Swinnen
Rol: voorzitter van BlueChem en directeur Energie & Klimaat bij essenscia
Opleiding: studies chemie en doctoraat kwantumchemie aan KU Leuven
Buiten het werk: maak ik graag plezier met vrienden en familie
Favoriet boek: De opwindvogelkronieken van Haruki Murakami
Inspirerende persoon: Meester Surings, mijn leerkracht chemie in het vijfde middelbaar, zijn passie werkte aanstekelijk
De eerste steen is gelegd voor BlueChem PORT. Wat betekent deze uitbreiding voor BlueChem en bedrijven die actief zijn in duurzame chemie?
“BlueChem wérkt. We hebben in ons huidige gebouw, op Blue Gate Antwerp, momenteel een bezettingsgraad van 80 tot 90%. Met het nieuwe gebouw op NextGen District in de Antwerpse haven zitten we dichter bij de industrie, in het hart van de chemiecluster. Dat zal de interacties tussen innoverende ondernemers en internationale chemiebedrijven alleen maar versterken. Tel daarbij nog NextGen Demo, waar ruimte is voor pilootprojecten en demo-installaties, en je krijgt een heel ecosysteem dat voortaan ook fysiek bij elkaar zit. Zo maken we de kloof tussen ondernemerschap en industriële relevantie veel kleiner.”
Waar botsen innovatieve chemiebedrijven vandaag op wanneer ze hun technologie van het labo naar de markt willen brengen?
“Innovatie start bij onderzoekers die een idee hebben en die technologie verder willen ontwikkelen. Maar met technologie alleen heb je nog geen bedrijf. Dan komt de praktische kant: hoe word je ondernemer? Welke administratieve formaliteiten moet je in orde brengen? Welke juridische zaken moeten worden afgetoetst? Dat zijn zaken waarin BlueChem zijn waarde bewijst: door dienstverlening op maat te bieden.
Aan de andere kant moet je ook een business case ontwikkelen, een markt vinden, en afnemers voor je product zoeken. Met andere woorden: je moet de meerwaarde van je technologie bewijzen. Ook daar speelt BlueChem een ondersteunende rol.”
Wat biedt BlueChem PORT dat bedrijven vandaag moeilijk ergens anders vinden?
“Het unieke is dat BlueChem PORT in de haven zit. Je kan overal in Europa een labo bouwen, maar je kan op maar één plek in Europa een labo bouwen vlakbij de grootste chemiecluster en dat is in Antwerpen. Het is erg belangrijk dat je de bestaande industrie mee hebt in dat innovatieverhaal. Soms wordt te gemakkelijk gedacht dat we de chemie in één, twee, drie kunnen vernieuwen. Maar zo eenvoudig is het niet. Het systeem dat er vandaag is, daar is vijftig jaar aan gebouwd en geperfectioneerd. Het heeft dus ook tijd nodig om te transformeren. Nabijheid gaat die transitie alleen maar versnellen.”
Wat maakt het Antwerpse ecosysteem interessant voor start-ups die willen doorgroeien?
“Je hebt hier alle partners die je nodig hebt: universiteiten om je te helpen je onderzoek te verfijnen, overheden om je te ondersteunen, en vervolgens de unieke interactie tussen incubatoren zoals BlueApp en BlueChem, in combinatie met proefterreinen voor de uitbouw van circulaire industrieprojecten op NextGen Demo en NextGen District in de Antwerpse haven. Zo bieden we een coherent groeitraject: van de ontwikkeling van een technologie tot de uiteindelijke toepassing in de industrie. De doorbraaktechnologieën van morgen krijgen zo alle kansen, ook in economisch moeilijke tijden.”
Zijn die grote chemiebedrijven geïnteresseerd in duurzame chemie?
“Absoluut. Een aantal van hen zijn ook partner bij BlueChem. Zij zijn permanent op zoek naar nieuwe innovaties. Chemie is een sector die zich voortdurend moet heruitvinden: om duurzame producten te maken, processen te verbeteren en klimaatvriendelijker te worden. Daarvoor hebben grote bedrijven innovatie nodig. Dat beseffen ze ook en ze handelen ernaar. Trouwens, heel veel innovaties vanuit de chemie zullen ook nodig zijn om andere sectoren klimaatvriendelijker te maken.”
Wat maakt Antwerpen volgens u aantrekkelijk voor internationale bedrijven die hun duurzame technologie in Europa willen ontwikkelen en opschalen?
“Je hebt hier alles wat je nodig hebt op een beperkte oppervlakte. Maar er is ook de logistieke troef van de haven die verbonden is met Nederland, Duitsland en de rest van de wereld. Antwerpen is de ideale uitvalsbasis om je innovatie in duurzame chemie verder uit te bouwen.”
Als we vijf of tien jaar vooruitkijken: welke bedrijven, technologieën of samenwerkingen hoop je te zien ontstaan?
“Vanuit essenscia willen we natuurlijk dat de chemie verankerd blijft in Vlaanderen en dat we de transitie naar duurzame chemie waarmaken. We hopen dat we de innovaties die we vandaag in gang zetten, zoals CO2 omzetten in een waardevolle grondstof of een betere recyclage van kunststofmaterialen, uiteindelijk kunnen implementeren in de industrie. Van idee naar onderzoek, demo, opschaling en uiteindelijk industriële productie: het zou mooi zijn om dat groeipad werkelijkheid te zien worden.”
Wanneer zal BlueChem PORT actief zijn?
“De opening is voorzien in het vierde kwartaal van 2027. Ik kijk ernaar uit!”
Tot slot, hoe komt het dat je zo gepassioneerd bent door chemie?
“Alles is chemie: de materialen en producten die we gebruiken, geneesmiddelen die levens redden, maar ook hoe we ons voelen, gelukkig zijn of verliefd worden. Uiteindelijk kan je verbazend veel terugbrengen tot chemie. Ik doe nu soms chemieproefjes met de kinderen. Hun gezichten als iets plots begint te schuimen of van kleur verandert wanneer je twee stofjes bij elkaar doet: heerlijk! Diezelfde verwondering heb ik wanneer ik rondloop op een chemiebedrijf. Al die buizen, reactoren en installaties, alles met elkaar verbonden. Fascinerend toch dat de mens dit allemaal kan bedenken en bouwen? Daar mogen we best wat trotser op zijn. Chemie is de oplossing voor alles en ik ben ervan overtuigd dat chemie het -voor mij ontzettend belangrijke- klimaatprobleem zal oplossen.”
