Een bloedstaal afnemen is niet altijd eenvoudig of aangenaam. Voor mensen die zich bijvoorbeeld willen laten testen op seksueel overdraagbare aandoeningen kan dit een aanzienlijke drempel vormen. Het Instituut voor Tropische Geneeskunde in Antwerpen en het productontwerpbureau Voxdale wilden daar verandering in brengen. Samen ontwikkelden ze een eenvoudig en betaalbaar apparaat voor bloedafname, dat onlangs een Red Dot Design Award won. We spraken met Irith De Baetselier, onderzoeker bij het ITG, en Tom Dewaele, Head of Design & Productisation bij Voxdale, over hun samenwerking.
Hoe is het apparaat voor bloedafname tot stand gekomen?
Irith: 'Ik werk al 16 jaar bij het Instituut voor Tropische Geneeskunde (ITG). Mijn specialisatie is HIV en seksueel overdraagbare aandoeningen, en ik coördineer ook het Nationaal Referentiecentrum voor soa’s. We zijn voortdurend op zoek naar innovaties die testen gemakkelijker maken. Voor sommige mensen vormt een bezoek aan de dokter een grote drempel. En omdat huisartsen al onder druk staan, is het ook niet altijd eenvoudig om een afspraak te krijgen.'
‘In 2018 zijn we ons gaan verdiepen in online zelfafname. In het Verenigd Koninkrijk was dat toen al behoorlijk ver gevorderd. Bloedafname bleef echter een grote hindernis. Bij bestaande systemen waren vaak vier of vijf vingerprikken nodig om voldoende bloed te verzamelen. Dat was, zoals je je kunt voorstellen, niet alleen lastig maar ook niet erg hygiënisch. We namen contact op met de Universiteit van Antwerpen en ontwikkelden samen met een student productontwikkeling een eerste concept voor een apparaat. Vervolgens verwierven we de intellectuele eigendomsrechten en gingen we op zoek naar een ontwerppartner.'
Tom: ‘Toen kwam Irith naar Voxdale. Sindsdien hebben we zes prototypes doorlopen. ITG voerde de validatie en gebruikersonderzoeken uit en wij verwerkten de bevindingen in nieuwe iteraties. Het was een intensief proces van voortdurend bijsturen en verfijnen. Het eerste prototype was veel complexer. Gaandeweg kregen we steeds meer inzicht in het probleem: je moet bereid zijn om bepaalde ideeën en aannames los te laten. Maar net dat proces bracht ons dichter bij de essentie van het product.’
Wat maakt het apparaat anders?
Irith: ‘Collect2Know is een gepatenteerd apparaat dat is ontworpen om capillaire bloedafname consistenter, veiliger en toegankelijker te maken in gedecentraliseerde omgevingen en thuis.’
Tom: 'We hebben het aantal onderdelen teruggebracht van zeven of acht naar slechts twee. Het ziet er eenvoudig uit, maar het was niet eenvoudig om te realiseren. Hardwareontwikkeling is van nature complex. Je hebt te maken met materialen, productie, fysieke beperkingen en een heel ecosysteem van partners. Dankzij 3D-printing kunnen we prototypes veel sneller maken, een medisch product nog altijd van echte materialen vervaardigen en validatie- en regelgevingsprocessen doorlopen.’
Irith: ‘We wilden vanaf het begin dat het apparaat goedkoop zou zijn. ITG heeft sterke banden met lage-inkomenslanden, en we willen dat het apparaat daar ook bruikbaar is. Er bestaan weliswaar andere innovatieve technologieën voor bloedafname, maar veel daarvan zijn momenteel te duur om in lage-inkomenslanden te implementeren. Betaalbaarheid en toegankelijkheid waren voor ons dan ook essentiële vereisten.’
Welke impact zou dit kunnen hebben?
Irith: ‘Onze directe focus ligt op SOA- en HIV-tests, maar het potentieel is veel breder. Je kunt je bijvoorbeeld voorstellen dat mensen met chronische aandoeningen elke maand thuis een bloedmonster afnemen om hun cardiovasculaire gezondheid op te volgen. Dit past in een bredere verschuiving in de gezondheidszorg. We moeten op zoek naar alternatieve manieren om mensen te testen en te monitoren, en ervoor zorgen dat persoonlijke consulten worden voorbehouden aan degenen die ze echt nodig hebben. Als mensen thuis veilig een staal kunnen afnemen en dit naar een gecertificeerd laboratorium kunnen sturen, kan dit de druk op de gezondheidszorg helpen verlichten.'
Waarom is Antwerpen een goede plek om dit soort innovaties te ontwikkelen?
Irith: ‘Het feit dat we een ontwerppartner in Antwerpen hadden, maakte de samenwerking heel vlot. We werden één team. Ik bezocht regelmatig het kantoor van Voxdale, vooral tijdens de prototypefasen.’
Tom: 'De fysieke nabijheid heeft zeker geholpen. We konden snel communiceren, prototypes uitwisselen en problemen oplossen met minimale overhead. Dat is belangrijk als je snel wilt schakelen. Maar nabijheid is slechts een deel van het verhaal. De echte waarde ligt in de combinatie van kennis. ITG beschikt over diepgaande kennis van patiënten, de gezondheidszorgmarkt en de problemen die moeten worden opgelost. Wij kunnen die kennis vertalen naar producten.
Bij veel van onze projecten zijn kennisinstellingen in en rond Antwerpen betrokken, waaronder de Universiteit Antwerpen en ITG. Antwerpen beschikt over een gezondheids- en innovatie-ecosysteem waarin gespecialiseerde kennis sterk geconcentreerd is. Als je die kennis kunt vertalen naar producten, kun je daar bedrijven omheen opbouwen.'
“Als mensen thuis veilig een monster kunnen afnemen en naar een gecertificeerd laboratorium kunnen sturen, kan dat de druk op de gezondheidszorg helpen verlichten.” - Irith De Baetselier
Jullie hebben financiële steun ontvangen van de stad Antwerpen. Wat heeft die steun mogelijk gemaakt?
Tom: ‘De steun heeft ons geholpen om de Amerikaanse markt verder te verkennen. We hebben geanalyseerd welke bedrijven daar al actief zijn, wie onze eerste potentiële klanten zouden kunnen zijn en hoe het regelgevingskader eruitziet. De VS is voor ons een bijzonder interessante markt omdat bloedafname thuis daar al meer ingeburgerd is. We bereiden ook een validatiestudie voor met gebruikers in de VS. Je kan er niet zomaar van uitgaan dat een product dat bij Europese gebruikers werkt, elders precies op dezelfde manier zal werken.'
Hoe kun je de ontwikkeling en marktintroductie van je producten versnellen?
Tom: 'Tegenwoordig is er een duidelijke behoefte om producten veel sneller op de markt te brengen. Dit vraagt om een meer pragmatische aanpak. Voor ons betekent versnelde productontwikkeling het combineren van de juiste kennis, technologie en middelen, en snel itereren. Een samenwerking zoals die van ons met ITG maakt dat mogelijk, omdat we heel nauw kunnen samenwerken.'
Wat heeft Antwerpen nodig om concurrerend te blijven?
Irith: ‘Het is simpel: meer financiering.’
Tom: 'Financiering is zeker belangrijk, maar onderwijs is net zo cruciaal. Productontwikkeling is een zeer relevant studiegebied in Antwerpen, omdat het design, techniek en economie combineert. Het is een holistische aanpak. Ook regelgeving is belangrijk. In Europa kan het lang duren om innovatieve producten op de markt te brengen. Als we dat proces kunnen versnellen en stroomlijnen, zullen we veel meer innovatie zien.”
Irith: ‘Antwerpen beschikt over de kennis, de onderzoeksinstellingen en de bedrijven die weten hoe ze ideeën in producten kunnen omzetten. De kans ligt erin om die sterke punten nog beter met elkaar te verbinden.’
Naam: Irith De Baetselier
Functie: Onderzoeker aan het Instituut voor Tropische Geneeskunde in Antwerpen.
Passie: HIV en seksueel overdraagbare aandoeningen.
Wat doe je om je hoofd leeg te maken: Tuinieren en buiten zijn.
Aanbevolen podcast: Transmission van het Instituut voor Tropische Geneeskunde.
Naam: Tom Dewaele
Functie: Head Design & Productisation bij Voxdale
Passie: Het ontwikkelen van eenvoudige, impactvolle en innovatieve producten
Wat doe je om je hoofd leeg te maken: Inspiratie opdoen in beeldende kunst en de natuur.
Aanbevolen boek: Design-driven Innovation van Roberto Verganti.
