Museum Plantin-Moretus is tot 4 december gesloten voor renovatiewerken. Tijdens de sluiting poetsen vrijwilligers alle zalen van boven tot onder. Behoudsmedewerker Annelies begeleidt hen.
De ploeg vrijwilligers telt ongeveer 30 leden. Vandaag zijn er een 8-tal aan het werken. Normaal gezien werken ze in de drukkerij, aan het onthaal of thuis.
Zoals Ingrid: “Ik transcribeer oude teksten. Eerst worden ze door AI omgezet van het oud-Nederlands naar hedendaags Nederlands. Maar dat is niet voldoende. Ik lees de teksten nog eens na en pas aan waar nodig. Het is een fijne taak die ik rustig thuis kan uitvoeren."
Vandaag werkt Ingrid in het Museum. Ze stoft zorgvuldig af. Net als Anna. Anna is al meer dan 3 jaar vrijwilliger in het museum. Normaal geeft ze demonstraties met de drukpers. Nu dicht ze spleten aan de zijkant van de houten plafonds. "In heel wat zalen liggen houten plankvloeren. Als je erop loopt, dwarrelt het stof tussen de spleten naar beneden. Dat hecht zich onder meer vast aan de wandtapijten. We kunnen de spleten onmogelijk opvullen met siliconen. Het gebouw zou daardoor niet meer kunnen ademen, wat heel erg zou zijn voor de staat van het erfgoedpand. Daarom gebruiken we stroken van Japans papier. Die papiersoort heeft een lange vezel, waardoor hij erg sterk is. Ik scheurde tal van stroken en bewerkte ze zodat ze dezelfde kleur kregen als de houten vloeren. Zo kan het stof niet langer naar beneden dwarrelen en de wandtapijten vervuilen."
Een beetje verder reinigt Philip een indrukwekkende sierschouw. Ook hij is stof aan het verwijderen. Heel voorzichtig veegt hij met een klein borsteltje dat speciaal geselecteerd is voor deze taak over de houten onderdelen. “Ik borstel het stof de hoogte in en zuig het vervolgens op met een museumstofzuiger. Dat is een kleine stofzuiger met regelbare zuigkracht.” Philip maakt ook boeken schoon. "De gladde kaften stof ik af met een microvezeldoekje. Voor de boekranden gebruik ik een zachte borstel. Ik probeer de objecten zo weinig mogelijk aan te raken, gebruik geen water en werk heel voorzichtig. Hier poetsen is niet hetzelfde als thuis schoonmaken", grapt Philip.
Nauwkeurigheid en geduld
Iets verderop staat Kristien op een laag trapladdertje. Ze werkt normaal gezien 2 keer een halve dag per maand als vrijwilliger in het museum. Dan geeft ze demonstraties met de kopie van een originele pers aan bezoekers en toeristen. Nu lapt ze heel nauwkeurig de afzonderlijke ruitjes van een monumentaal raam in loodstructuur. "Ik doe het in 3 stappen: eerst gebruik ik een vod die ik een speciaal sopje steek. Daarmee poets ik voorzichtig het ruitje. Nadien neem ik een andere vod die ik met water bevochtig en veeg ik alles schoon. Tot slot neem ik een derde, droge vod. Daar lap ik het behandelde stukje glas mee droog. En dat ruitje per ruitje."
Nauwkeurigheid en geduld zijn 2 eigenschappen die je zeker moet hebben om van dit type vrijwilligerswerk te houden. "Maar het is ook fijn om op plekken in het museum te komen die anders niet toegankelijk zijn", zeggen velen. "En je werkt aan echte topstukken."
Dat kan studente Conservatie-Restauratie Ruth alleen maar bevestigen. "Zo mocht ik de correctorentafel reinigen. Een topstuk. Samen met behoudsmedewerker Annelies bedachten we hoe we ze het best konden behandelen. Als student is dat een unieke kans."
Mede-studente Caia knikt instemmend. "Het is ook een realiteitscheck. Wat kost het om objecten als deze schoon te maken? Welke middelen zijn er? Hoeveel mensen kunnen meehelpen? Al snel bleek dat we onmogelijk alle gepoetste objecten konden afdekken met lakens of delicaat zijdepapier. Daarom gingen we op zoek naar een haalbaar alternatief. Dat bleek eenvoudig tafelpapier te zijn dat je op grote rollen kan aankopen in AVA (lacht)."
De studenten vertellen ook hoe leuk het is om met mensen van een andere generatie samen te werken. Het leeftijdsverschil valt inderdaad op. “De vrijwilligers hebben zo'n grote kennis. Ze zijn zo gepassioneerd. We leerden al heel wat van hen over schilderij X of object Y. Dat maakt het extra fijn. Het is een bijzondere ploeg.”
Annelies is behoudsmedewerker van het museum. Zij coördineert de poetsactie en stuurt de vrijwilligers aan.
Hoe word je behoudsmedewerker?
'De meesten studeerden Conservatie-Restauratie. Ik niet. Ik ben kunstenares en via de boekkunst ontdekte ik de wereld van de papierrestauratie. In een meester-leerlingtraject in Brugge werd ik opgeleid tot boekrestaurator. Na 5 jaar in de erfgoedsector, kon ik 2 jaar geleden in Museum Plantin-Moretus starten."
Wat doet een behoudsmedewerker precies?
"Ik ben verantwoordelijk voor de zorg van de verschillende collecties in het museum. Ik zorg ervoor dat alles in goede staat blijft. Zoals de boeken, prenten typografisch materiaal, archieven, tekeningen. Maar ook het historische huis zelf. En de meubels die erin staan, het goudleerbehang, ... Zeker de papiercollecties lijden erg onder licht. Of zilvervisjes, die zijn ook verzot op papier. Kledingmotten zijn dan weer gevaarlijk voor textiel. Ook tapijtkevers wonen graag in stofnesten en brengen schade toe aan textiel. Ik moet ervoor zorgen dat dat niet gebeurt. Door maandelijks controlerondes uit te voeren. Maar ik bescherm onze boeken ook door bijvoorbeeld op maat gemaakte boeksteunen te maken. Zo kunnen we ze mooi openleggen en kan het publiek ze bekijken zonder dat de boeken eronder lijden. Een klein, licht werkje dat openligt op pagina 20 heeft een andere boeksteun nodig dan een groot, lijvig exemplaar dat pal in het midden opengeklapt tentoongesteld wordt."
Je leidt nu de schoonmaakactie en een team van ijverige vrijwilligers. Is zo'n actie uniek?
"De vorige dateert van 2016. In België kennen we zo'n schoonmaaktraditie niet. In tegenstelling tot Engeland bijvoorbeeld. Daar gaan de meeste historische huizen dicht tijdens de wintermaanden. Men poetst dan alles op. Wij hebben enkel de wekelijkse sluitingsdagen en ochtenden om schoon te maken. En ondanks het goede werk van de poetsploeg is dat uiteraard niet voldoende."
Hoe verloopt de schoonmaak?
"Voor mij is het de eerste keer dat ik een historisch huis poets. Ik draaide met steun van Vlaanderen als voorbereiding 2 weken mee tijdens tijdens de grote winterschoonmaak van Brodsworth Hall in Engeland. Daar zag en leerde ik hoe we de dingen het best aanpakken. Ik maakte een haalbare planning op en voorlopig zitten we op schema (lacht). Het is heel fijn om te zien hoe vrijwilligers die normaal andere taken doen hier samen het beste van zichzelf geven. En dat met 1 doel: ervoor zorgen dat alles opnieuw in de best mogelijke staat kan getoond en bewaard worden. Wat meteen ook mijn antwoord op je vraag is wat ik het leukste aan deze job vind. Ik maak mee het verschil. Door mijn functie én het werk van de vrijwilligers zorgen we ervoor dat dit unieke UNESCO-werelderfgoed blijft bestaan."
