In goede handen

Op zondag 13 september 2026 zwaaien meer dan 800 monumenten in Vlaanderen hun deuren open voor de 38ste editie van Open Monumentendag, dit jaar met als thema 'In goede handen'.

Ook Borgerhouts erfgoed is in goede handen, dus vind je hier een gevarieerd en divers programma; van een bruine kroeg tot een waterbouwkundig laboratorium, van een ziekenhuis tot een theaterzaal, van struikelstenen tot het districtshuis. Voor elk wat wils!

Praktisch

• Zondag 13 september 2026
• Van 10 uur tot 17 uur (tenzij anders vermeld)
• Gratis (voor sommige activiteiten moet je vooraf inschrijven)
• Ontdek hier vanaf 20 augustus het volledig programma van Open Monumentendag

Programma in Borgerhout

• Intramuros (binnen de Singel):
  • Dansen en rondleidingen in het districtshuis
  • Wandeling Kroegtijgers door Bar Bakeliet
  • Borgerhub & de slapende Reuskens van Borgerhout
  • Bezoek Rataplan & De Kompaan
  • Sneak peek in de Heilige Familiekerk 
  • Rondleidingen in De Roma
     
• Extramuros (buiten de Singel):
  • Echo's van Erasmus & Café In Den Boer in het Erasmusziekenhuis
  • Achter de schermen van het Waterbouwkundig laboratorium
  • Struikelstenen aan 't Boelaarpark

Districtshuis Borgerhout

Voor velen is dit majestueuze gebouw op het Moorkensplein al een bekend landmark. Maar ken je ook de verborgen hoekjes en kantjes? De sappige anekdotes? Het indrukwekkende exterieur én interieur? 

Programma op Open Monumentendag:

• Rondleidingen door gids Dirk Beyne om 10.30 uur, 12.00 uur en 14.30 uur 
  • Telkens ongeveer 45 minuten. 
  • Zonder inschrijven, meld je aan bij het onthaal, max. 20 deelnemers (volzet = volzet). 
     
• Dansdemonstraties door Dansgroep Passi om 13.30 uur en 15.30 uur
  • Telkens 20 minuten.
  • Zonder inschrijven. 
     
• Doorlopend:
  • Het ludieke luisterverhaal De Bode van Borgerhout (met eigen smartphone en oortjes of materiaal van ons). 
  • Op eigen tempo rondkuieren. 

Adres: Moorkensplein 1, Borgerhout. 
Ingang via grote voordeur (trappen) of zij-ingang Sergeyselstraat (rollator, rolstoel of buggy). 

Echo's van Erasmus

Echo’s van Erasmus: zo heet het erfgoedproject waarmee het district Borgerhout de herinnering aan het voormalige Sint‑Erasmusziekenhuis terug tot leven wekt. Waar het gebouw vroeger een plek was van zorg en toewijding, krijgt die zorg vandaag een nieuwe betekenis. Dankzij de inzet van vrijwilligers, erfgoedwerkers en partners is het Erasmus in goede handen en wordt het verleden opnieuw zichtbaar en beleefbaar gemaakt. Het ziekenhuis mag dan gesloten zijn, de verhalen blijven… 

Tijdens Open Monumentendag is iedereen welkom in het mini-museum in de voormalige palliatieve afdeling van het ziekenhuis, om herinneringen delen of gewoon een kijkje te komen nemen. 

Rondleidingen (met inschrijven) door delen van het ziekenhuis om 11 uur, 14 uur en 16 uur door Marc Van De Vliet, die als voormalig hoofd housekeeping het gebouw op zijn duimpje kent. Duur: 60 minuten. Inschrijven via cultuurantenne.borgerhout@antwerpen.be (vermeld je naam, aantal personen en postcode). 

Die dag kan je op de Erasmussite ook terecht bij vzw Gitschotelbuurschap, de heemkundige kring van Borgerhout. Voor de gelegenheid brengen ze Café In Den Boer terug tot leven, het 19^de-eeuwse café dat op bijna exact die plek stond. Aan de oorspronkelijke cafétoog kan je nippen van een gratis jenever of appelsap, terwijl de vrijwilligers vertellen hoe zij met veel goesting zorg dragen voor lokaal erfgoed. 

Adres: Luitenant Lippenslaan 55, Borgerhout.

Als je voor de hoofdingang/spoed staat, wandel naar rechts tot je aan de zijkant van het gebouw komt. Volg dan het padje naar links, richting dienstencentrum Vrijgeweide. 

De voormalige palliatieve is toegankelijk met rolstoel en rollator. De rondleidingen door het ziekenhuis en het lokaal van de heemkundige kring zijn enkel bereikbaar via trappen.

Waterbouwkundig laboratorium

Benieuwd hoe water zich gedraagt en hoe we ons er beter tegen kunnen beschermen? Tijdens Open Monumentendag ontdek je hoe het Waterbouwkundig Laboratorium water analyseert, begrijpt en modelleert. Al meer dan 90 jaar ondersteunt het labo overheden, organisaties en partners met wetenschappelijk onderbouwd onderzoek en advies over watersystemen, van kust en estuaria tot havens, vaarwegen en binnenwateren, in Vlaanderen en ver daarbuiten.

Wat het Waterbouwkundig Laboratorium uniek maakt is de combinatie van diepgewortelde expertise, geavanceerde numerieke én fysieke simulaties en state-of-the-art infrastructuur onder één koepel. In de sleeptank, golfgoot en simulatieomgevingen brengt het complexe waterbouwkundige vraagstukken tot leven, en ontwikkelt het oplossingen voor risico’s die zich nog moeten voordoen. Zo test het labo onder andere hoe dijken reageren onder extreme omstandigheden, hoe schepen veilig in onze havens kunnen manoeuvreren enz.

Tijdens Open Monumentendag krijg je een unieke blik achter de schermen. Ontdek de installaties, ontmoet de onderzoekers en ervaar zelf hoe het laboratorium met water werkt. Laat je verrassen door simulaties en innovatieve projecten die tonen hoe er gebouwd wordt aan een veilige en duurzame toekomst met water.

Adres: Berchemlei 115, Borgerhout.

Wandeling Kroegtijgers

Het erfgoed van de volkscafés is vandaag in goede handen bij initiatieven zoals de Kroegtijgers. Die community zet zich actief in om authentieke Vlaamse cafés te bewaren en nieuw leven in te blazen. Ze brengen mensen opnieuw naar de lokale kroeg, zoeken mee naar nieuwe uitbaters voor bedreigde cafés en voeren actie om iconische plekken te vrijwaren van sloop. Door ook samen te werken met brouwers en de biercultuur in de kijker te zetten, dragen ze bij aan het behoud van een levendige cafécultuur. 

Meer informatie over de Kroegtijgers vind je hier.

Op Open Monumentendag zijn er verschillende kroegentochten:

• Locatie wandeling 13 uur: Bar Bakeliet, Laar 11, 2140 Borgerhout 
• Locatie wandeling 15 uur: Café ‘t Chauffeurke, Sint-Jansvliet 4, 2000 Antwerpen 
• Locatie wandeling 13.30 en 15.30 uur: Café Het Souke,Hoogstraat 59, 2000 Antwerpen 

Enkel toegankelijk met gids, na inschrijving. Inschrijven en meer informatie vind je hier. 

Borgerhub en de Reuskens van Borgerhout

De Borgerhoutse Reuskens zijn in BorGerHub in goede handen. Daar krijgen ze opnieuw een zichtbare en betekenisvolle plek in het hart van de gemeenschap. Die eeuwenoude traditie, ontstaan in 1712 en erkend als immaterieel erfgoed, werd rond de 300ste verjaardag met succes nieuw leven ingeblazen. Vandaag leeft de reuzenstoet opnieuw, als verbindend element tussen generaties, bewoners en culturen in een diverse wijk.  

Dat de Reuskens vandaag “slapen” op de zolder van BorGerHub aan de Turnhoutsebaan 92 is dan ook bijzonder betekenisvol. In dat bruisende centrum voor sociaal ondernemerschap, waar ruimte is voor ontmoeting, creativiteit en initiatief, worden ze niet opgeborgen maar maken ze deel uit van het dagelijkse leven van de buurt. Door hen een vaste plek te geven in een omgeving die inzet op verbinding en lokale betrokkenheid, blijven de Reuskens zichtbaar, toegankelijk en relevant voor jong en oud.

In BorGerHub kan je ruimtes huren, er is een gezellige koffiebar en een toffe cadeauwinkel van vele creatieve lokale makers. 

Op Open Monumentendag gidst een vriend van de Reuskens je door het gebouw en vertelt leuke weetjes over het gebouw en de Reuskenstraditie. Luister naar de legende van de Reuskens. Dit duurt ongeveer 25 minuten en is leuk voor kinderen en volwassenen. Afsluitend kan je een bezoekje brengen aan de Conceptstore en de koffie/plantbar. 

Adres: Turnhoutsebaan 92, Borgerhout.

Rataplan & De Kompaan

Het gebouw in de Wijnegemstraat 27 is vandaag letterlijk en figuurlijk in goede handen. Bij muziekhuis Rataplan nemen vrijwilligers een sleutelrol op: achter de bar, in de keuken, aan het onthaal, bij administratie of affichage, zichtbaar of achter de schermen. Iedereen zet zijn talent in om het huis draaiende te houden. Ook voedselatelier De Kompaan heeft er haar vaste stek. Met voedsel als verbindende kracht brengen vrijwilligers en buurtbewoners mensen samen om te koken, te bakken, te tuinieren en te delen. 

Het gebouw kent een lange geschiedenis als gemeenschapsplek. In 1939 liet de pastoor van de Sint-Annakerk in de Goedendagstraat 4 woningen slopen om plaats te maken voor een gildehuis met schouwspelzaal in de nabijgelegen Wijnegemstraat. Architect Joseph Louis Stynen tekende de plannen voor dit art-decogebouw, dat dienstdeed als parochiehuis en ontmoetingscentrum.  

In 1997 kreeg de voormalige parochiale theaterzaal een nieuwe toekomst als laagdrempelige werk- en speelplek voor een nieuwe generatie makers. Zo ontstond Rataplan, vandaag al bijna dertig jaar een cultureel ankerpunt in Borgerhout. Je vindt er nu een muziekhuis en een deelkeuken waar muziek met een sterke jazzwerking, een broedplaats voor vernieuwende makers, een buurtkeuken en stadsgerichte initiatieven samenkomen. Net als vroeger staat ontmoeting er opnieuw centraal, gedragen door mensen die geloven in de kracht van samenkomen, experiment en engagement.

Op de Open Monumentendag zijn er drie begeleide wandelingen (duur: 60 minuten), mits inschrijven.

• Inschrijven wandeling 14 uur kan hier 
• Inschrijven wandeling 15 uur kan hier 
• Inschrijven wandeling 16 uur kan hier 

Adres: Wijnegemstraat 27, Borgerhout.

Heilige Familiekerk (Koxplein)

De Heilige Familiekerk is een historisch en beschermd monument waar nog wekelijks een eucharistieviering plaatsvindt. Ze blijft voor velen een plek van geloof, terwijl de kerkraad en haar vrijwilligers tegelijk ruimte creëren voor nieuwe gemeenschapsvormende initiatieven. Zo wordt de kerkmeesterwoning ernaast al enkele jaren gedeeld gebruikt door buurtverenigingen onder de noemer Kox2140. Het is een levendige plek voor onder meer yogalessen, creatieve ateliers, therapie en repetities. 

Op Open Monumentendag kan je doorlopend aansluiten bij een rondleiding, genieten van een streepje livemuziek en als 1ste kennismaken met de nieuwe mobiele expositiestructuur: 9 multifunctionele panelen die inzetbaar zijn voor tentoonstellingen, maar ook flexibel omgevormd kunnen worden tot bijvoorbeeld een gesprekscirkel of een klein podium. Je krijgt unieke blik op hoe we samen ruimte maken met, voor en door de buurt. 

Adres: Koxplein, Borgerhout.

Wandeling Struikelstenen

In de Boelaerbuurt is de herinnering aan de slachtoffers van het nazisme letterlijk in goede handen. Vrijwilligers van het Littekenproject leggen er struikelstenen en brengen vergeten verhalen opnieuw tot leven. Met veel zorg en engagement geven zij die herinneringen een plaats in het straatbeeld én in het collectieve geheugen van de buurt. Door hun inzet blijven de verhalen zichtbaar en betekenisvol, vandaag en morgen. 

Het project rond het Boelaerpark ontstond vanuit een uitnodiging van het district om te werken rond het thema ‘littekens’. Enkele buurtbewoners namen het initiatief en startten een onderzoek naar het verleden van hun wijk. Hun eerste ontdekking was het verhaal van een Joodse familie in de Jules Van Beylenstraat die tijdens de Tweede Wereldoorlog werd weggevoerd.

Het bleek geen alleenstaand geval. De buurt rond het Te Boelaerpark kende ooit een grote, goed geïntegreerde Joodse gemeenschap. Door de nabijheid van de tram naar de diamantwijk was dit een aantrekkelijke woonplek. Tijdens de oorlog werden meer dan 1000 mensen uit die relatief kleine wijk opgepakt en gedeporteerd. Zowel Joden als verzetsmensen werden geviseerd. Omdat de archieven van het lokale politiekantoor verdwenen zijn, bleef die geschiedenis lange tijd onderbelicht. 

De begeleide wandeling langs de struikelstenen op Open Monumentendag start in de Herman Van den Reeckstraat mits inschrijving. Meer info vind je hier. 

Adres: Herman Van den Reeckstraat. 

De Roma

De Roma zou niet bestaan zonder haar vrijwilligers. Sinds de heropening in 2003 groeide de vrijwilligersploeg uit tot meer dan 500 mensen. Op een uitverkochte avond staan telkens 30 tot 50 vrijwilligers klaar om het publiek warm te onthalen en alles vlot te laten verlopen. Ook achter de schermen zijn ze onmisbaar: van poetsen en koken tot administratief werk en het begeleiden van artiesten backstage. Wat ooit begon als een gezamenlijk engagement om de zaal opnieuw te openen, leeft vandaag voort in de ambitie om De Roma elke dag opnieuw tot een gastvrije ontmoetingsplek te maken. 

Cinema Roma opende in 1928 de deuren. Het art-decogebouw, ontworpen door Borgerhouts architect Alfons Pauwels in opdracht van Jean Baptiste Romeo, was meer dan een bioscoop alleen. Het was ook een ontmoetingsplaats voor verenigingen. Uiteenlopende vormen van entertainment kreeg hier een podium. Dankzij een toneeltoren en een ruim podium konden er naast filmvertoningen ook revues en concerten plaatsvinden. Met ongeveer 2.000 zitplaatsen was zaal Roma lange tijd de grootste cinema van Antwerpen. 

Na de sluiting in 1982 bleef het gebouw bijna 20 jaar ongebruikt. Een groep geëngageerde buurtbewoners en cultuurliefhebbers nam het voortouw om De Roma nieuw leven in te blazen, niet alleen als cultuurhuis maar ook als hefboom voor de wijk. Honderden vrijwilligers ruimden maandenlang puin. In mei 2003 opende De Roma opnieuw, nog vóór alle werken waren afgerond. Tot 2006 wisselden zomerse programma’s af met winters vol herstel- en vernieuwingswerken. Sindsdien is De Roma opnieuw het hele jaar door open, als een levendig cultuurhuis waar erfgoed, vrijwilligerswerk en hedendaagse activiteiten samenkomen. 

Op Open Monumentendag zijn er begeleide wandelingen 'achter de schermen' tussen 11 uur en 15.30 uur (duur: 90 minuten). Inschrijven verplicht en kan hier.

Adres: Turnhoutsebaan 286, Borgerhout.

Meer info

Programma in stad Antwerpen: www.antwerpenmorgen.be

Programma in Vlaanderen: www.openmonumentendag.be