Welkom!

Antwerpen.be maakt gebruik van cookies. Aan de hand van die cookies verzamelt en analyseert Antwerpen.be informatie over uw bezoek. Genieten van een optimale A-ervaring? Bevestig met alle cookies toestaan. Stel voorkeuren in en bepaal welke informatie u met Antwerpen deelt. Houd er rekening mee dat bepaalde media enkel beschikbaar zijn indien u de cookies ervan aanvaardt. Antwerpen.be bewaart cookievoorkeuren. U kan ze aanpassen via cookies beheren. Meer weten? Raadpleeg onze Cookieverklaring. Antwerpen.be waardeert uw vertrouwen en wenst u een verrijkende surfervaring toe!

stad Antwerpen
Joodse krijgsgevangen die opgepakt zijn door de nazi's tijdens WOIIKDFondsSchmid

Struikelstenen, expo en vertellingen herdenken slachtoffers van WOII in Deurne

Bij het begin van WOII woonden in Deurne ruim 500 Joodse burgers. Velen van hen werden slachtoffer van vervolging door de nazi’s. Dit najaar worden in Deurne struikelstenen gelegd voor enkele van de getroffen families. Daarnaast vindt er ook een expo plaats met de schetsen van Georges Despaux, die zijn medegevangenen tekende in Buchenwald en zijn er 'Open huizen' waar bewoners en nabestaanden vertellen over het lot van Joodse families en verzetsstrijders.

Struikelstenen in Deurne

De grootschalige vervolging van Joodse burgers tijdens WOII sloeg hard toe in België. Zeker in Antwerpen, maar ook veel Joden uit Deurne werden het slachtoffer. In 1940 woonden bij benadering 500 Joodse mensen in Deurne en kwamen bijna 260 van hen om in Auschwitz of een ander uitroeiingskamp.Tot nu toe bestond er in de openbare ruimte niets dat herinnert aan deze tragiek, de slachtoffers leken spoorloos uitgewist. Daarom suggereerde Burgerinitiatief ‘Struikelstenen in Deurne’ om struikelstenen te leggen voor enkele van de slachtoffers.

Een struikelsteen is een klinker van 10 op 10 cm waarin de naam, geboorte-, deportatie- en overlijdensdatum van slachtoffers gegraveerd zijn. Het is een stille herinnering in het voetpad voor het huis waar deze mensen 
gewoond hebben. Ze maken duidelijk waar onverdraagzaamheid toe kan leiden.

De struikelstenen werden bedacht door de Duitse kunstenaar Gunter Demnig. De stenen liggen verzonken in de stoep en laten niemand echt struikelen. Hoe kwam Gunter Demnig dan aan de naam Stolperstein, struikelsteen? "Man fällt nicht über die Stolpersteine, du stolperst mit dem Kopf und dem Herzen": je valt niet over de struikelstenen, je struikelt met je hoofd en je hart.

Burgerinitiatief ‘Struikelstenen in Deurne’ legt i.s.m. het district 50 stenen in Deurne voor gedeporteerde slachtoffers. De eerste 20 struikelstenen worden gelegd op zondag 26 september 2021.

  • 9 uur: Te Couwelaarlei 31 voor de familie Tertaas-Huysman
  • 9.50 uur: De Berlaimontstraat 14 voor de families Gulden-Bruches
  • 10.50 uur: Gallifortlei 146 herdenking van de gedeporteerde slachtoffers
  • 11.15 uur: Lundenstraat 64 voor Alfons Schneider
  • 14.20 uur: Oude Donklaan 97 voor de familie Cohen-Aldewereld
  • 15.25 uur: Cruyslei 86 en 88 voor de families Hillesum-Trytel en Haber-Löw

Zaterdag 20 november 2021 worden er nog 30 struikelstenen geplaatst in Deurne.

Een struikelsteen betoont respect voor elk slachtoffer en wordt daarom ambachtelijk gemaakt. Europa telt nu al meer dan 70.000 struikelstenen.

Voorbeeld van een struikelsteen
2|2
Struikelstenen
2|2

Expo: tekeningen uit concentratiekamp Buchenwald

In de zijvleugel van het districtshuis opent op donderdag 23 september 2021 een expo met de schetsen van Georges Despaux. In 1944 tekende hij zijn medegevangenen in het kamp Buchenwald. De tentoonstelling is gratis en loopt van 23 september tot 10 oktober 2021 (open op donderdag van 16 tot 20 uur en op vrijdag, zaterdag en zondag van 14 tot 18 uur)

De Fransman Georges Despaux (1906-1969) werd geboren in Salies de Béarn, een stadje in Zuid-Frankrijk aan de voet van de Pyreneeën. In februari 1944 werd hij door de Duitsers of hun handlangers opgepakt in Bayonne. Hij werd gedeporteerd en via Auschwitz als politiek gevangene naar Buchenwald gevoerd. Daar tekende hij portretten van medegevangenen en scènes van leven en dood in het kamp. Met wat hij aan papier, soms niet groter dan 7x 8 cm, en potloden in het  kamp kon vinden of achteroverdrukken.
Lees hier zijn biografie (copyright Rik Vanmolkot) of download ze onderaan deze pagina.

Gevangenenfiche van Georges  Despaux in concentratiekamp Buchenwaldcollections.arolsen-archives.org
Gevangenenfiche van Georges Despaux in concentratiekamp Buchenwald

De tentoonstelling in het districtshuis van Deurne toont 73 van de ruim 200 originele tekeningen. Ze vertelt summier het leven van de kunstenaar en laat publicaties zien over kunst in de kampen.  

Van een 25-tal portretten weten we wie het zijn. Despaux tekende ook enkele gevangenen uit België, onder wie Isaac Serlui uit Deurne. Serlui kwam aan in Buchenwald op 14 maart 1944  en stierf er op 6 december. 

Despaux raakte in het kamp bevriend met Henri Vanmolkot (1921-1969),  student geneeskunde die zwaar ziek vanuit Breendonk ook in mei ‘44 in het kamp aankwam. Beiden overleefden het onmenselijke Kleine Kamp van Buchenwald en na de oorlog gaf Despaux  zijn tekeningen aan zijn Belgische vriend, met wie hij in de jaren ’60 terug regelmatig contact had. Despaux kwam Henri Vanmolkot meerdere keren opzoeken in het Vlaamse Hageland, waar Henri als huisarts werkte. 

Expo Despaux in het districtshuis
2|4
Expo Despaux in het districtshuis
2|4
Expo Despaux in het districtshuis
2|4
Henri Vanmolkot
2|4

Open Huizen in Deurne: verhalen over vervolging en verzet tijdens WOII 

Op zaterdag 9 en zondag 10 oktober 2021 vindt de eerste editie van 'Open Huizen' plaats. Open Huizen zijn kleine herdenkingen voor slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog. Bewoners en nabestaanden vertellen er over het lot van Joodse families en verzetsstrijders op de plaatsen in Deurne waar ze woonden tijdens de oorlog. Persoonlijke verhalen in een kleine setting, om nooit te vergeten wat er zich achter de gevels van de woningen heeft afgespeeld. Ook in Deurne zijn er verschillende gratis vertellingen (inschrijven en meer info via www.antwerpenherdenkt.be/activiteiten/open-huizen).  

  • Verhaal over verzetslid en politieagent Jan De Ridder 
    zaterdag 9 oktober om 14, 15.30 en 17 uur - Gallifortlei 244  
    Jan De Ridder was verzetslid en politieagent, in het huis waar hij woonde vertelt Wim Kenis over zijn grootoom. Als agent redde Jan Joodse mensen door hen te waarschuwen voor komende razzia’s. In 1944 werd Jan samen met 42 andere agen-ten gedeporteerd. Jan werd naar Buchenwald gevoerd en nadien naar Nordhausen. Jan overleed er op 9 maart 1945 aan ziekte en ontbering.
     
  • Verhaal over de Joodse familie Mendelsohn 
    zaterdag 9 oktober van 14 tot 17 uur​ - Buurthuis Dinamo, Ten Eekhovelei 337 
    Hafida Dalaa praat met Marc Weyns over het initiatief om struikelstenen te leggen voor de huizen slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog. In de Ten Eekhovenlei 337 woonden David en Chana Mendelsohn met hun drie kinderen. David stierf kort voor de oorlog. In 1942 vluchtte Chana met haar kinderen naar Brussel, maar het gezin werd opgepakt. Op 12 september werden ze vanuit de Dossinkazerne gedeporteerd naar Auschwitz. Ze zouden nooit terugkeren. Marc brengt het verhaal van de familie. Hafida vertelt hedendaagse vluchtelingenverhalen. 
     
  • Verhaal over de Joodse familie Haber 
    zaterdag 9 oktober om 14, 15.30 en 17 uur - Cruyslei 86-88 
    Op dit adres woonden Sender en Frimet Haber en hun kinderen Sonia en Sylvain. Deze Pools-Joodse familie dook onder in Berchem, maar werd verklikt en in april 1943 met transport XX naar Auschwitz gevoerd. Eerder was Sylvain veilig ondergebracht bij een gezin in het Gentse en hij overleefde als enige de oorlog. Buurtbewoonster Edith Flamand gaat in gesprek met Marie-Françoise, de dochter van Sylvain. Zij vertelt over de stempel die de oorlog op haar vader drukte.
     
  • Verhaal over Lode Sel en Louisa Swaap 
    zaterdag 9 oktober om 14, 15.30 en 17 uur - Mortselsesteenweg 11  
    Piet Wollaert vertelt over Lode Sel, die hier tachtig jaar geleden woonde. In 1941 werd Lode gearresteerd wegens verzetsactiviteiten. Hij werd gedeporteerd naar Duitsland en stierf in maart 1944 in Karlsruhe door de zware ontberingen. Jan Michiels brengt het verhaal van Louisa Swaap, die met haar man naar Deurne verhuisde om in hun nieuwe huis in de Oudedonklaan hun ‘oude dag te slijten’. Bij de razzia van 28 augustus 1942 werd zij opgepakt en gedeporteerd. 
     
  • Verhaal over verzetsleden Franky Totté en Pierre Wellekens 
    zondag 10 oktober van 14 tot 15.30 uur - DC Kronenburg, Van Duyststraat 192  
    Gewezen scheepshersteller Michel Moorkens vertelt over Franky Totté en Pierre Wellekens, die beiden actief waren in de verzetsorganisatie Onafhankelijkheids-front. Ze waren scheepsherstellers bij Mercantile. Ook veel van hun collega’s sloten zich aan bij het verzet.
     
  • Verhaal over de Joodse familie Kuliasko
    zondag 10 oktober van 14 tot 16 uur - Buurthuis ’t Pleintje, Sint-Rochusstraat 106 
    Marc Weyns praat met Frederik Kuliasko. Freddy’s ouders, Moritz en Jansje hadden een winkel op de Herentalsebaan. Freddy was drie toen de oorlog uitbrak. Het gezin Kuliasko vluchtte en dook onder in Tervuren. Moritz werd in mei 1944 opgepakt en naar Auschwitz gedeporteerd. Freddy en zijn moeder bleven ondergedoken. Ze keerden na de oorlog terug naar Deurne. Marc vertelt over het initiatief om struikelstenen te leggen voor de huizen waar nazislachtoffers woonden. 

Deelnemen is gratis, maar inschrijven is aangewezen via www.antwerpenherdenkt.be/activiteiten/open-huizen. Iedereen is welkom.

Er zijn ook 'Open Huizen' in Borgerhout, Berchem en Antwerpen.

Meer info

Struikelstenen
De eerste 20 stenen worden gelegd op zondag 26 september 2021. 
Op zondag 21 november 2021 worden in Deurne nog 30 struikelstenen gelegd.

Cultuurantenne Deurne
tel. 03 338 46 46
cultuurantenne.deurne@antwerpen.be

Expo Georges Despaux
Zijvleugel districtshuis Deurne
Van donderdag 23 september t.e.m. zondag 10 oktober 2021
Open op donderdag van 16 tot 20 uur en op vrijdag, zaterdag en zondag van 14 tot 18 uur 

  • donderdag 23, 30 september en 7 oktober 2021 van 16 tot 20 uur
  • vrijdag 24 september en 1, 8 oktober 2021 van 14 tot 18 uur
  • zaterdag 25 september en 2, 9 oktober 2021 van 14 tot 18 uur
  • zondag 26 september en 3, 10 oktober 2021 van 14 tot 18 uur

Cultuurantenne Deurne
tel. 03 338 46 46
cultuurantenne.deurne@antwerpen.be
gratis

Open Huizen in Deurne
zaterdag 9 en zondag 10 oktober 2021
Verschillende locaties

  • Verhaal over verzetslid en politieagent Jan De Ridder
    zaterdag 9 oktober 2021 om 14, 15.30 en 17 uur, Gallifortlei 244 
  • Verhaal over de Joodse familie Mendelsohn
    zaterdag 9 oktober 2021 van 14 tot 17 uur​, Buurthuis Dinamo, Ten Eekhovelei 337  
  • Verhaal over de Joodse familie Haber
    zaterdag 9 oktober 2021 om 14, 15.30 en 17 uur, Cruyslei 86-88  
  • Verhaal over Lode Sel en Louisa Swaap
    zaterdag 9 oktober 2021 om 14, 15.30 en 17 uur, Mortselsesteenweg 11  
  • Verhaal over verzetsleden Franky Totté en Pierre Wellekens
    zondag 10 oktober 2021 van 14 tot 15.30 uur, DC Kronenburg, Van Duyststraat 192  
  • Verhaal over de Joodse familie Kuliasko
    zondag 10 oktober 2021 van 14 tot 16 uur , Buurthuis ’t Pleintje, Sint-Rochusstraat 106

Inschrijven en meer info via www.antwerpenherdenkt.be/activiteiten/open-huizen.
gratis
Open Huizen is een initiatief van MAS, Vredescentrum en ErfgoedLab Antwerpen in samenwerking met lokale partners.