Overlijden voorbereiden en nalatenschap regelen

Met een laatste wilsbeschikking maak je een aantal wensen in verband met de uitvaart kenbaar. De aangifte van de laatste wilsbeschikking is gratis en gebeurt in Antwerpen op afspraak via het loket of online via het e-loket. Meer info op Laatste wilsbeschikking registreren.

Meer info op Euthanasie.

Met dit document kan je eisen dat alle of bepaalde onderzoeken/behandelingen niet meer gebeuren wanneer je zelf niet meer in staat bent om dit te vragen (bv. bij coma, dementie of hersentumor). Deze wilsverklaring is op voorhand opgesteld en onbeperkt geldig. Je dient dit document in bij je huisarts, je kan dit niet laten registreren in een loket.

Meer info op orgaandonatie.

Als je wil dat je lichaam gebruikt wordt voor wetenschappelijk onderzoek neem je contact op met de universiteit van je keuze. Met hen zet je de afspraken op papier. 

Ook hier is het belangrijk om jouw familie op voorhand op de hoogte te brengen van je beslissing. Je lichaam wordt immers onmiddellijk na overlijden naar de universiteit gebracht. Nabestaanden krijgen geen kans om afscheid te nemen en de herdenkingsplechtigheid vindt plaats zonder lichaam. 

Je lichaam aan de wetenschap schenken is niet helemaal gratis. De normale kosten voor de begrafenisondernemer blijven voor de rekening van de erfgenamen. Uitgebreide informatie en de nodige documenten vind je op de website van de universitaire ziekenhuizen. Voor Antwerpen vind je meer informatie op de website van de Universiteit Antwerpen.

Voor advies over wilsverklaringen kan je contact opnemen met:

• Recht op Waardig Sterven vzw
• LevensEinde Informatie Forum vzw

De keuze tussen begraven of cremeren is vooral een kwestie van persoonlijke keuze. Het is belangrijk om je keuze met verschillende mensen, zowel familie als vrienden, te bespreken voor je een beslissing neemt. Je hebt eigen wensen, maar hou ook rekening met je nabestaanden. De keuze voor begraven of cremeren bepaalt de manier waarop ze afscheid nemen en je later nog kunnen gedenken.

Begraven

Kiest je voor een begraving in een kist op een begraafplaats, dan heb je de volgende mogelijkheden: 

• het begraven van een kist in volle grond of in een grafkelder
• een bijbegraving van de kist in een bestaande concessie
• het bijzetten van de kist in een historisch grafmonument (bruikleen)

Bij het begraven van een kist in volle grond kan je kiezen voor een gratis of een betalende rustplaats. De andere 2 vormen zijn altijd betalend.

Het hergebruik van een historisch grafmonument kan niet op alle begraafplaatsen.

Cremeren

'Verstrooi mij maar!' klinkt het vaak. Heel wat mensen willen zo weinig mogelijk 'gedoe' als het over hun eigen overlijden gaat. Toch vinden nabestaanden vaak troost in de gedachte dat ze de overledene af en toe nog eens kunnen bezoeken. Maak daarom de keuze voor je laatste rustplaats in overleg met hen. Er zijn na een crematie namelijk veel meer mogelijkheden dan uitstrooien van de as op een strooiweide: 

• bijzetten van de asurne in een columbarium. Dat is een urnenmuur die u vindt bij een crematorium of op een begraafplaats.
• bijzetten van de asurne in een urnenveld
• begraven van de urne in volle grond, in een grafkelder of in een bestaand historisch grafmonument
• begraven van de urne in een urnenbos
• verstrooien van de as

Bijbegraving of bijzetting

Bij alle gedenkvormen kan je een concessie aanvragen voor meer dan 1 stoffelijk overschot. Dat betekent dat er meer dan één kist of urne in eenzelfde graf, columbariumnis of urnenveld wordt geplaatst. Zo kan je ervoor kiezen een concessie met je levenspartner of met je kinderen te delen.
Zoals reeds vermeld is het de concessionaris die bepaalt wie bijbegraven of bijgezet wordt.  Dit hoeft geen familie te zijn.  Als het technisch mogelijk is, kan men de concessie uitbreiden met extra plaatsen.

Je kan samen met je partner of een familielid begraven worden ook als één van hen niet gecremeerd wil worden.

Je kan bij elke vorm kiezen voor een kosteloze of een betalende vorm. 
Asverstrooiing en het begraven in een urnenbos zijn gratis. Het begraven in het urnenbos is mogelijk op diverse begraafplaatsen. 

Je kan de as ook ergens anders dan op een begraafplaats bewaren of verspreiden. Je mag de as:

• thuis bewaren in een urne
• op privéterrein verspreiden mits toestemming van de eigenaar
• te water laten in de Schelde
• verspreiden op zee

Wist je dat je de kist kan begeleiden naar de verbrandingsoven? Dat is op vraag vaak mogelijk. Bespreek dit met de uitvaartondernemer of het crematorium.

Vervoer van as naar het buitenland

Het vervoer van as naar het buitenland mag zonder formaliteiten. Degene die de urne vervoert moet wel in het bezit zijn van een ‘toelating tot vervoer van as’. Sommige landen geven ook nog een aparte toestemming om met de as het grondgebied te betreden. Je neemt hiervoor het best contact op met de ambassade of het consulaat van het land in kwestie.

Wat je doet als iemand in het buitenland overlijdt, maar wel in België begraven wil worden, lees je hier.

De asurn thuis bewaren of zelf verspreiden

De nabestaanden mogen de asurn direct na de crematie meenemen naar huis. Kiest u eerst voor een laatste rustplaats dan kunnen de nabestaanden de asurn mee naar huis nemen wanneer de bewaartermijn verstreken is. 

Wie de as zelf wil verspreiden of begraven, moet zich goed informeren over wat wel en niet mag. De as in de eigen (privé)tuin uitstrooien of begraven mag. Als de tuin echter bij een huurwoning hoort, moet de huisbaas hiervoor toestemming geven. 

Asverspreiding op zee

Kies je voor een asverspreiding op zee, vraag dan meer info aan de uitvaartondernemer. Asverspreiding in een rivier of op een openbare plaats of in een park is verboden. Wel is het mogelijk om je assen te water te laten op een vaste plek aan de Schelde.

Een uitvaart met of zonder uitvaartonderneming?

Bij een uitvaart komt heel wat kijken. Nabestaanden schakelen meestal een uitvaartonderneming in voor de uitvaartplechtigheid. Die neemt een hoop taken op zich. Zo krijgen nabestaanden tijd en ruimte om op een bewuste manier afscheid te nemen. 

Wettelijk gezien is er niets op tegen om zelf de volledige plechtigheid of bepaalde onderdelen van de uitvaart in handen te nemen. Dit kan gaan van het vormgeven van het drukwerk, het organiseren van een originele afscheidsplechtigheid of koffietafel, tot het samen dragen van de kist. 

Voor heel wat praktische en administratieve zaken die kort na het overlijden geregeld moeten worden, kan advies en de hulp van een begrafenisondernemer welkom zijn.

• De gemeenteadministratie.
• De organisatie van de (religieuze) plechtigheid.
• Het opstellen en versturen van de rouwbrieven.
• De plaatsing van rouwadvertenties in de kranten
• De overdracht van het lichaam naar een rouwcentrum in afwachting van de plechtigheid.
• Het ‘afleggen’.
• De keuze van kist of urne.
• Het organiseren van een laatste groet aan de overledene in een rouwcentrum of thuis.
• Het contact met de begraafplaats of het crematorium.
• Het contact met de maker van het eventuele grafmonument.
• Het voorzien van dragers en lijkwagen voor de plechtigheid.
• Zorgen voor bloemen en gedenkkaartjes.
• Het regelen van de traiteur of de organisatie van de koffietafel na de uitvaart.

Waarom diensten uitbesteden aan een uitvaartondernemer?

Een uitvaartondernemer kan de ceremonie volgens jouw persoonlijke wensen organiseren, plannen en begeleiden. Daarnaast kan je verschillende praktische opdrachten uitbesteden, zodat je zelf de tijd krijgt om te rouwen:

• het lijkenvervoer;
• opbaring van een overledene in een mortuarium;
• balseming van een overledene;
• het aanbieden van een funerarium waar nabestaanden een overledene een laatste groet kunnen brengen of een afscheidsplechtigheid houden;
• het aanbieden van doodskisten, asurnen, rouwornamenten, bloemstukken, rouwkransen, e.a. ;
• het bestellen van rouwdrukwerk;
• het bestellen van rouwberichten in de pers;
• het aangeven van overlijden bij de burgerlijke stand;
• het inplannen van crematie en bezorging van stoffelijke resten op een begraafplaats;
• enz.

Meer info over begrafenisondernemers in je buurt en de diensten die ze aanbieden:

• www.funebra.be/nl
• www.uitvaartunie.vlaanderen

Met wie werkt de uitvaartondernemer samen als ik er niet meer ben?

Je kan op voorhand een 'erkend persoon' aanstellen. Dit kan je partner, een familielid, een vriend of de begrafenisondernemer zelf zijn. Van hem of haar wordt dan verwacht dat hij jouw laatste wensen kent en deze uitvoert. Deze persoon werkt nauw met de uitvaartondernemer samen. Hij of zij draagt de verantwoordelijkheid en wordt betrokken bij alle keuzes.

Je kan deze persoon aanduiden in jouw testament of laatste wilsbeschikking.

Als er niemand is aangewezen, nemen de erfgenamen of rechthebbenden deze taak op zich. Zijn die er ook niet, dan komt deze verantwoordelijkheid toe aan de persoon die de nauwste band en het meeste contact had met de overledene.

De afscheidsplechtigheid

Een religieuze of niet-religieuze plechtigheid?

Geloofsgemeenschappen hebben elk hun eigen tradities, rituelen en ceremonies rond overlijden en begrafenis of crematie. In een religieuze ceremonie is er een behoorlijk strikte taakverdeling. Als je een ceremoniemeester aanstelt, bespreek je dat het best vooraf. 

Niet-gelovigen kunnen kiezen voor een ceremoniemeester of zelf het verloop van de afscheidsplechtigheid in handen nemen. 

De afscheidsceremonie wordt vooral bepaald door tradities en niet zozeer door regels. In principe ben jij binnen het kader van de praktische afspraken en de mogelijkheden van de plaats waar de plechtigheid plaatsvindt, vrij om het afscheid in te vullen qua:

• muziek
• foto’s en videofragmenten
• teksten
• performance (muziek, dans,…)
• aankleding van de afscheidsruimte: bepaalde kleuren, bloemen, kransen, …

Wat kost een uitvaart?

De prijs van een uitvaart is afhankelijk van jouw persoonlijke keuzes. Als je een vrijblijvende offerte aan een uitvaartondernemer vraagt, krijg je een idee van de kost voor de zaken die je graag wilt bij de uitvaart. En misschien nog belangrijker: als je al geld opzij zet of een uitvaartverzekering afsluit, bespaar je de nabestaanden alvast financiële zorgen. Een uitvaart kan, afhankelijk van je wensen, tussen de 1000 en 10.000 euro kosten.

Je bent vrij om je eigen laatste rustplaats te kiezen. De meesten kiezen de stad of gemeente waar ze woonden.
Elke inwoner van Antwerpen mag kiezen op welke van de 15 Antwerpse begraafplaatsen hij of zij bezorgd wil worden. Wie in Ekeren woont kan bijvoorbeeld een laatste rustplaats in Deurne kiezen. 
Op de meeste plaatsen is zowel lijk- als asbezorging mogelijk. Op enkele begraafplaatsen is enkel bijbegraving mogelijk en worden geen nieuwe concessies meer verleend.

Er zijn genoeg redenen om even stil te staan bij deze keuze:

Persoonlijke redenen

• Speelde het grootste deel van je leven zich ergens anders af?
• Wil je terug naar de plaats waar je geboren bent?
• Heb je een bijzondere band met een bepaalde stad of gemeente?
• Wil je samen begraven worden met een partner of familie die ergens anders werd begraven?

Financiële redenen

• Wil je op een begraafplaats in je woonplaats begraven worden? Dan kan je altijd kiezen voor een kosteloze rustplaats.
• Wil je echter begraven worden op een begraafplaats van een gemeente waar je niet (meer) woont? Dan moet je wellicht bepaalde kosten betalen voor niet-inwoners. In Antwerpen betaal je dan bijvoorbeeld een belasting van 500 euro.

Hou ook rekening met de nabestaanden: wil de familie een plaats om je te gedenken? Hou dan rekening met de bereikbaarheid van je laatste rustplaats.

Op de begraafplaats zelf kan je de precieze locatie van je laatste rustplaats niet kiezen. De enige manier om dat toch te doen, is door een bruikleen aan te gaan. 

Begraafplaatsen in Antwerpen

Antwerpen heeft 10 begraafplaatsen met elk een heel eigen karakter. Vind je het belangrijk dat je laatste rustplaats of die van een dierbare ook een mooie plaats is waar nabestaanden op bezoek komen? Maak eens een wandeling op een paar begraafplaatsen. De medewerkers van de dienst begraafplaatsen antwoorden graag op je vragen. Je kan ook een afspraak maken om uw keuzes met hen te bespreken. 

Als je op het moment van overlijden officieel geen inwoner bent van de stad of de districten, betaal je eenmalig een inkomtaks. Wie kan bewijzen dat hij in de loop van zijn leven meer dan 10 jaar officieel in Antwerpen ingeschreven is geweest, moet deze taks niet betalen. Deze periode van 10 jaar hoeft niet aaneengesloten te zijn. 

Personen die in opdracht van het OCMW Antwerpen worden begraven of gecremeerd, betalen deze inkomtaks niet.

Begraafplaatsen buiten Antwerpen

Je kan ook elders in België of in het buitenland een rustplaats kiezen. 

Kies je voor een laatste rustplaats in een stad of gemeente waar je officieel geen inwoner bent dan is hiervoor toestemming nodig van het stads- of gemeentebestuur. Hou er rekening mee dat veel steden en gemeenten vaak andere tarieven voor niet-inwoners hanteren.

Voor wie in België overlijdt, maar in het buitenland begraven wil worden, gelden er specifieke regels. Eerst maakt de bevoegde overheid de overlijdensdocumenten op. De procedure die erop volgt is sterk afhankelijk van het land van bestemming. Het is belangrijk om je te informeren over de mogelijkheden, beperkingen en kosten die overbrenging naar het buitenland met zich meebrengen.

Meer informatie op uitvaartvlaanderen.be.

Het is niet gemakkelijk om op voorhand in te schatten hoe lang nabestaanden nood hebben aan een plek waar ze je kunnen gedenken. Een rustplaats wordt minimaal 10 jaar bewaard, maar zelfs na 10 jaar kan die behoefte nog groot zijn. Neem de tijd om verschillende begraafplaatsen te bezoeken en te vergelijken. 

Bespreek je keuze met familie en nabestaanden. Als zij jouw wensen niet kennen, wordt vaak gekozen voor het meest gangbare of het gemakkelijkste. Dan komt je laatste rustplaats hoogstwaarschijnlijk op de begraafplaats van de laatste woonplaats.

Voor overleden inwoners van Antwerpen geldt de vrije keuze van een laatste rustplaats:

• uit alle actieve begraafplaatsen van de stad;
• op alle beschikbare gedenkplaatsen voor as- of lijkbezorging;
• voor een kosteloze niet-hernieuwbare rustplaats, of betalende wel-hernieuwbare concessie.

Meer info

Tarieven begraafplaatsen

Adressenlijst

Wie moet er op de hoogte gebracht worden wanneer je overlijdt? Voor de nabestaanden is het niet altijd eenvoudig om snel alle contactgegevens te verzamelen. Zo wordt er soms wel eens iemand vergeten. Leg daarom zelf een adressenlijst aan van vrienden, (verre) familie, (ex)collega’s, studiegenoten,…

Digitale kluis

Bewaar je online profielen zoals email-accounts, facebook, twitter … in een digitale kluis op het internet. Kies of je online profielen na je overlijden al dan niet moeten worden afgesloten.
De 'digitale kluis' geeft je ook de mogelijkheid om bijvoorbeeld een kopie van je testament, andere belangrijke documenten en video’s, foto’s en berichten achter te laten voor de nabestaanden
Bij je overlijden wordt de contactpersoon die je hebt aangeduid op de hoogte gebracht via e-mail. Online vind je verschillende mogelijkheden onder de zoekterm 'digitale kluis'.

Dienst begraafplaatsen
tel. 03 740 36 40
naburgering@antwerpen.be