Vervolging van collaborateurs na de Tweede Wereldoorlog

De Antwerpse politie werkte dus actief mee aan de aanhouding van 3000 Joden. Na de oorlog werden er echter geen politieagenten veroordeeld voor collaboratie. Zo behielden heel wat kopstukken binnen het korps hun functie. De politieagenten verklaarden achteraf dat ze enkel bevelen van hogerop volgden en stelden dat enkel overmaatse Jodenvervolging volgens hen een strafbaar feit was. Bovendien zou de veroordeling van de politieagenten ook de betrokkenheid van de hogere ambtenaren impliceren. De burgemeester en de adjunct-commissaris volgden namelijk nauw op wat de bezetter van hen vroeg.

Vele politieagenten hadden zich ook verzet tegen de Duitse bezetter en verloren daardoor hun leven. Na de oorlog werd er sterk ingezet op deze groep en kreeg het Antwerpse politiekorps een verzetsimago. De gedenksteen op het gemeentehuis van Borgerhout kan mogelijk aan deze context worden toegeschreven. Op het beeld staan de namen van de Borgerhoutse politieagenten die sneuvelden als verzetsstrijders.

Joodse overlevenden werden weinig betrokken bij de vervolging van collaborateurs. Zo werd er enkel een Joodse klacht ingediend door de organisatie ‘Hulp aan Joodsche Slachtoffers van den Oorlog’. Die klacht was gericht tegen de Borgerhoutse adjunct-commissaris Leon J. van Thillo. Die had zich schuldig gemaakt aan de aanhouding van Antwerpse Joden, wat volgens de organisatie in strijd was met de Belgische grondwet. Van Thillo beweerde: “De Joden werden voorkomend behandeld en geen enkel werd door ons mishandeld of gebrutaliseerd.” Het kwam nooit tot een rechtszitting.

Antisemitisch klimaat in Antwerpen

Het hoge Antwerpse deportatiecijfer is in de eerste plaats, maar dus niet alleen toe te schrijven aan de Duitse bezetter. De samenwerking van antisemitische Borgerhoutenaren liet een effectievere Jodenvervolging toe. Daarnaast kon de Duitse bezetter rekenen op steun van het Antwerpse bestuur. In Brussel lagen de deportatiecijfers aanzienlijk lager, vele Antwerpse Joden vluchtten dan ook naar de hoofdstad. Het Brusselse stadsbestuur werkte maar beperkt mee met de Duitse bezetter.

Ook op andere vlakken vertoonde de Holocaust in Antwerpen specifieke kenmerken die verschilden van andere Belgische steden. Om te beginnen was de Joodse gemeenschap nergens groter dan in Antwerpen. Op het einde van 1940 leefde 52,94% van de geregistreerde Joden in België in de Scheldestad. Die Joodse bevolking kreeg het ook extra hard te verduren. Zo werden op het einde van 1940 en aan het begin van 1941 meer dan 3000 ‘vreemdelingen’ – voornamelijk Joden – gedwongen om van Antwerpen naar Limburg te verhuizen. Er was het antisemitische klimaat, met als climax de al beschreven pogrom na de vertoning van de antisemitische propagandafilm ‘Der Ewige Jude’ op 14 april 1941. In de zomer van 1942 vonden er in Antwerpen vier Jodenrazzia’s plaats, tegenover één in Brussel. En dan is er nog de dwangarbeid in Noord-Frankrijk in het kader van de Organisation Todt: het percentage Joodse mannen dat hierdoor werd getroffen, was nergens hoger dan in Antwerpen.