Antwerpse scholen kiezen voor dialoog om verschillende perspectieven te begrijpen

Wat is Parallel Histories en waarom biedt Stad Antwerpen dit aan scholen aan? 

"Het is een werkvorm die jongeren onderdompelt in controversiële geschiedenis over een conflict of een historische figuur, door hen kritisch te laten kijken naar bronnenmateriaal, hen te laten ervaren hoe dat geïnterpreteerd kan worden en hoe later, mede door selectie, bepaalde narratieven zijn ontstaan. Het activeert hen in de eerste plaats om kritisch te zijn. Het zou een automatisme moeten worden in deze wereld vol korte berichten, snelle memes en vaak polariserende taal.

Door de opzet van Parallel Histories scherpen ze bovendien hun vaardigheden aan om met anderen daarover in gesprek te gaan. Dat lijken mij essentiële vaardigheden in een pluralistische democratie, zeker in een stad met zoveel etniciteiten en geloofsgemeenschappen."

Hoe verloopt zo'n traject? 

"Je werkt projectmatig, 10 lesuren, gedurende vijf lesweken, in blokken van twee aaneensluitende lesuren of drie projectvoormiddagen, aan een debatstelling. Dat kan vakoverschrijdend bij geschiedenis, taal en burgerschap aangepakt worden om de werkdruk te verlichten. Je verdeelt je groep in een “pro- en contra-kamp” ten opzichte van de debatstelling.

Die twee groepen splits je vervolgens op in kleinere teams van maximaal vijf leerlingen. Zij werken de komende weken intensief samen om het bronnenmateriaal te verwerken. De leerlingen krijgen tien historische bronnen aangeboden, samen met een bronnenkaart, tijdlijn en argumentatieschema. In hun kleine teams analyseren ze het materiaal en bouwen ze individueel een historisch onderbouwde argumentatielijn op.

Vervolgens debatteren de kleine groepjes gestructureerd met elkaar over de stelling, inclusief weerleggingen. Die ervaring, waarbij leerlingen kritisch bevraagd worden door hun peers, hetzij via historische kritiek op de bronnen, hetzij via tegenargumenten uit andere bronnen, gebruiken ze om hun argumentatielijn te herschrijven.

De kern van het leren denken zit echter in de laatste stap: de leerlingen wisselen van kamp! Dezelfde groepjes, dezelfde oefening, maar nu met het ‘andere’ bronmateriaal. Dat laatste debat kan je uitdagender maken door met andere klasgroepen, zelfs andere scholen samen te werken en de jongeren met elkaar in gesprek te laten gaan. Een extra stimulans om grondig te werken, een spannende maar leuke kennismaking met anderen én wie weet nog andere kritische vragen en analyses."

Wat onderscheidt Parallel Histories van traditionele manieren waarop geschiedenis onderwezen wordt?

"Het is een bijzonder activerende werkvorm, je geeft als leerkracht maar één plenaire les. De rest doen ze zelf. Door de opzet worden jongeren uitgedaagd om écht actief met het materiaal aan de slag te gaan. Ze bespreken de bronnen in hun kleine groepjes, kauwen zélf op het materiaal en worden door hun peers uitgedaagd om deze analyse opnieuw te bekijken. Het is een meerlagige vorm van kritisch denken. Bovendien laat het je als leerkracht toe om hen te coachen doorheen hun denkproces ipv zelf een interpretatie aan te reiken: We don’t teach what to think, we teach how to think."

Hoe helpt deze methode leerlingen om kritisch na te denken over controversiële of gevoelige historische onderwerpen? 

"De meeste leerlingen geven aan dat deze ervaring hen nieuwe perspectieven op de controverse heeft geboden. En hoewel het erg gepolariseerd lijkt, om ze in een pro -en later een contra-kamp te stoppen, hebben ze aan het einde van het project een helikopterperspectief op die historische situatie of figuur. Door hen niet louter met bronnen in een handboek of een powerpoint te confronteren maar hen zich te laten inleven in wat die bronnen nu net betekenen, doorvoelen en begrijpen ze beter welke dynamieken er zich hebben afgespeeld. Het geeft de complexiteit weer die geschiedenis in zich draagt."

En hoe stimuleert Parallel Histories het respect voor verschillende perspectieven en interpretaties van dezelfde gebeurtenissen? 

"Door de argumentatielijnen zelf op te bouwen, doorvoel je de waarde die dit voor sommige mensen heeft. Je hoeft het er daarom nog niet mee eens te zijn, maar je begrijpt het beter. Ik ben er ook van overtuigd dat jongeren nood hebben aan een veilige manier om controverse bespreekbaar te maken, op die manier krijgen gevoelens ook een plek en een uitlaatklep. Daar heeft iedereen achteraf baat bij."

Welke impact zie je op de vaardigheden van leerlingen in de scholen die het traject gelopen hebben? Bijvoorbeeld op het vlak van burgerschap en debatcultuur?  

"In tegenstelling tot in Groot-Brittannië, waar deze werkvorm ontstond, is debatteren voor onze Vlaamse jongeren relatief nieuw en dat maakt hen aanvankelijk onwennig. Wat ik telkens opvang bij collega’s is dat ze eindelijk ook de doorgaans stillere jongeren gehoord hebben, vaak met erg verrassende inzichten. Het geeft dus niet alleen de leerling zelf de kans om zich verder te ontplooien, ook de klasgroep leert elkaar beter kennen en kan daardoor groeien."

Voor welke uitdagingen staan scholen en leerkrachten bij het implementeren van deze aanpak? Hoe kunnen ze die overkomen? 

"De grootste drempel is vermoedelijk om het te durven proberen. Vele collega’s zijn bang dat het te hoog gegrepen is, dat ‘er niets uit gaat komen’, maar geloof me: je gaat verrassende dingen zien! Zelf begon ik ook klein, in één klasje. Nu werken we op het GO! Koninklijk Atheneum  Antwerpen met verschillende collega’s vakoverschrijdend samen om zo een grotere groep jongeren te kunnen begeleiden. Er worden namelijk ontzettend veel leerplandoelen in herhaling aangereikt."

Wil je deze werkvorm ook in jouw school introduceren? Op de website van Parallel Histories vind je meer informatie. Je kan ook rechtstreeks contact opnemen met Stefanie van Brussel via stefanie@parallelhistories.org.uk