Tips voor een divers boekenaanbod
Prentenboeken zijn ideaal om kinderen te laten kennismaken met een gevoelig thema als diversiteit. Hoe ziet de boekenkast eruit in jouw klas? Heb je genoeg voorbeelden van boeken waar personages in voorkomen met een verschillend geslacht, huidskleur, seksuele voorkeur …? Ga zeker eens in die boekenkast kijken, en gebruik volgende tips voor een divers boekenaanbod.
Prentenboeken geven herkenning en een blik op de wereld
Wist je dat dat maar 16 % van alle personages uit de meest aangekochte en ontleende prentenboeken personages van kleur zijn? Dat bleek uit een recent onderzoek in Nederland.
Daarbij viel ook op dat (vooral vrouwelijke) personages van kleur veel minder actieve rollen of hoofdrollen hadden.
Prentenboeken dienen als een spiegel. Elk kind moet zichzelf er in herkennen. Maar het zijn ook ramen die een blik geven op de wereld. Daarom hebben ze best voldoende voorbeelden van hoe anderen eruit (kunnen) zien.
- Witte kinderen krijgen veel spiegels en weinig ramen in hun boekenaanbod.
- Kleuters van kleur of met een beperking krijgen veel ramen (die uitkijken op het leven van witte kinderen zonder een beperking) maar weinig spiegels.
Doe-tip
Bekijk je eigen boekaanbod en tel het aantal boeken waarin deze personages voorkomen:
- meisjes
- personages van kleur
- personen met een beperking
- personen uit de LGBTQIA+-gemeenschap
- ...
Let ook op een combinatie van bovenstaande identiteitskenmerken.
Zijn de personages van kleur in je boeken vooral jongens? Of zijn daar ook meisjes bij?
Zijn er ook meisjes van kleur met een fysieke beperking? Of homoseksuele mannen van kleur?
Nu je de personages in je boekenkast geteld hebt, kan je al een eerste conclusie maken.
Zijn er voldoende diverse personages aanwezig? Dat is al een goed begin!
Maar ga zeker ook eens verder kijken, naar wie de hoofdrol opneemt, welke beelden getoond worden en welke verhaallijn verteld wordt. Aan de hand van volgende richtvragen kan je je boekenaanbod verder screenen.
Zijn er in je boekenhoek voldoende boeken aanwezig ...
- waarin personen van kleur, personen met een beperking, meisjes actieve (hoofd)rollen hebben? (bijvoorbeeld held zijn)
Het kind met een beperking moet niet altijd aan de zijlijn staan. Dat suggereert dat mensen met een beperking geen actieve rol kunnen innemen. - die stereotypen doorbreken?
Bijvoorbeeld verhalen met gezinnen met 2 moeders, vrouwen die auto’s repareren …
Kijk ook na of er geen kwetsende stereotypen in staan, zoals Oost-Aziatische personages afgebeeld met streepjes als ogen. - met verhalen in een context of land die voor sommige kleuters nieuw zijn, zonder dat op een stereotype manier af te beelden?
Bijvoorbeeld een verhaal over een bezoek bij familie in Marokko. Dat soort boeken is voor veel kleuters een vorm van erkenning, of een kennismaking met het onbekende. - met verhalen die auteurs en illustratoren vanuit hun specifieke achtergrond of ervaringen gemaakt hebben?
Personen die boeken schrijven vanuit eigen ervaringen kunnen vaak veel authenticiteit, diepgang en nuance toevoegen aan verhalen.
Lees of leer meer over diverse en inclusieve boekenhoeken
- Blogpost over een inclusief boekenaanbod op het vlak van beperkingen (Dierickx, 2016).
- Blogpost met concrete tips voor een multiculturele boekenhoek (Dierickx & Luyckx, 2021).
- Podcast over diversiteit in kinderboeken.
- Lijst van multiculturele prentenboeken, samengesteld door de Leuvense bibliotheek.
- Vraag een lijst op met gendersensitieve prentenboeken voor in de kleuterklas door Praktijkgericht wetenschappelijk onderzoek (PWO) Genderpro(o)f van Arteveldehogeschool.
- Instagram accounts als @deklasvaneva die inclusieve kinderboeken recenseren.
Heb je vragen? Wij horen het graag!
Mail naar gelijkekansen@antwerpen.be.
Agirdag, O. (2020). Onderwijs in een gekleurde samenleving.
Beneke, M. R., & Cheatham, G. A. (2019). Race talk in preschool classrooms: Academic readiness and participation during shared-book reading. Journal of Early Childhood Literacy, 19(1), 107-133.
Bishop, R. S. (1990). Windows and mirrors: Children’s books and parallel cultures. In California State University reading conference: 14th annual conference proceedings (pp. 3-12).
Cameron, L., Rutland, A., Brown, R., & Douch, R. (2006). Changing children's intergroup attitudes toward refugees: Testing different models of extended contact. Child development, 77(5), 1208-1219.
Consuegra, E., Engels, N., & Willegems, V. (2016). Using video-stimulated recall to investigate teacher awareness of explicit and implicit gendered thoughts on classroom interactions. Teachers and Teaching, 22(6), 683-699.
de Baerdemaeker, S. (2017, 6 september). Hoe maken twee mama’s een kindje? Kleutergewijs. https://kleutergewijs.wordpress.com/2017/09/06/hoe-maken-twee-mamas-een-kindje/
de Bruijn, Y., Amoureus, C., Emmen, R. A. G., & Mesman, J. (2020). Interethnic Prejudice Against Muslims Among White Dutch Children. Journal of Cross-Cultural Psychology, 51(3–4), 203–221.
de Bruijn, Y., Emmen, R. A., & Mesman, J. (2021). Ethnic diversity in children’s books in the Netherlands. Early Childhood Education Journal, 49(3), 413-423.
Derman-Sparks, L., Edwards, J. O., & Goins, C. M. (2010). Anti-bias education for young children and ourselves. National Association for the Education of Young Children (2e herziene druk). NAEYC books.
Eén. (2021, 31 maart). De wonderjaren | Maken kleuters een onderscheid in huidskleur? [video] Youtube. Geraadpleegd op 10 januari 2023, van https://youtu.be/_Qp7hrCJgAo
Freeman, N. K. (2007). Preschoolers’ perceptions of gender appropriate toys and their parents’ beliefs about genderized behaviors: Miscommunication, mixed messages, or hidden truths?. Early childhood education journal, 34(5), 357-366.
Husband, T. (2012). “I don’t see color”: Challenging assumptions about discussing race with young children. Early Childhood Education Journal, 39(6), 365-371.
Kelly, D. J., Quinn, P. C., Slater, A. M., Lee, K., Ge, L., & Pascalis, O. (2007). The other-race effect develops during infancy: Evidence of perceptual narrowing. Psychological science, 18(12), 1084-1089.
Klefstad, J. M., & Martinez, K. C. (2013). Promoting young children’s cultural awareness and appreciation through multicultural books. Young Children, 68(5), 74-81.
LoBue, V., & DeLoache, J. S. (2011). Pretty in pink: The early development of gender‐stereotyped colour preferences. British Journal of Developmental Psychology, 29(3), 656-667.
Mesman, J. (2021). Opgroeien in kleur: opvoeden zonder vooroordelen. Uitgeverij Balans.
Pektas, F., Emmen, R. A. G., & Mesman, J. (2022). Ingroup and outgroup preference and rejection among young children of different ethnic groups in the Netherlands. Social Development, 00, 1– 16.
Perry, S., Skinner-Dorkenoo, A. L., Abaied, J., Osnaya, A., & Waters, S. (2020). Initial evidence that parent-child conversations about race reduce racial biases among White US children.
Price, C. L., Ostrosky, M. M., & Santos, R. M. (2016). Reflecting on books that include characters with disabilities. YC Young Children, 71(2), 30-37.
Raabe, T., & Beelmann, A. (2011). Development of ethnic, racial, and national prejudice in childhood and adolescence: A multinational meta‐analysis of age differences. Child development, 82(6), 1715-1737.
Spiel, E. C., Paxton, S. J., & Yager, Z. (2012). Weight attitudes in 3-to 5-year-old children: Age differences and cross-sectional predictors. Body image, 9(4), 524-527.
Su, W., & Di Santo, A. (2012). Preschool children’s perceptions of overweight peers. Journal of Early Childhood Research, 10(1), 19-31.
Dit is een initiatief van stad Antwerpen in samenwerking met AP Hogeschool en docAtlas, leer- en kenniscentrum rond taal, welbevinden en burgerschap.