De Sint-Agnesschool in Hoboken ging met Thomas More op zoek naar methodieken en inzichten om meer leerwinst te genereren voor de leerlingen. Peter Verlee, directeur en projectleider, vertelt over hun aanpak en de effecten die nu al zichtbaar zijn op de werkvloer. 

Peter, waarom hebben jullie dit traject opgestart? 

We zijn als school altijd al op zoek gegaan naar methodieken en inzichten om meer leerwinst te genereren voor de leerlingen. Ze komen vaak uit kansarme gezinnen. Bij ons op school is de Onderwijskansarmoede-indicator, OKI, hoger dan 3. Dat maakt dat we anders moeten lesgeven om het potentieel van deze jongeren volop tot zijn recht te laten komen. Een doorlichting bevestigde dat er nog ruimte was om in te zetten op gemeenschappelijke doelgerichtheid. Ik herkende als directeur ook dat onze leerkrachten een heel verschillende achtergrond hebben, en vaak een beperkt aanbod kregen op vlak van didactiek in hun opleiding.

Jullie kozen ervoor om in te zetten op leerwinst en doelgerichtheid. Waarom kozen jullie ervoor om in zee te gaan met Thomas More?

Lang geleden ontdekte ik het werk van Barak Rosenshine over de kracht van goede instructie. Ik ben ook vertrouwd met het werk van Dylan William. Hij is vooral bekend om zijn werk op het gebied van formatieve evaluatie en feedback. Hij benadrukt dat leraren voortdurend moeten werken aan hun professionele ontwikkeling. Toen ik er enkele jaren voor koos om terug voor de klas te staan, ging ik aan de slag met hun ideeën op vlak van instructie en gebruikte ik ook hun methodieken om de betrokkenheid van de leerlingen te vergroten. Daar kwamen al de ideeën van de wisbordjes en potten met vlaggetjes met namen van leerlingen om alle leerlingen te betrekken aan bod. Ook mijn mentor ging ermee aan de slag. Enthousiast deelden we onze ideeën in de leraarskamer.

Toen ik terug directeur werd en we dit project startten, nam ik deze ervaringen mee. Met de pedagogische raad verkenden we didactische modellen en professionaliseringsmethodes. We gingen naar de boekvoorstelling 'Wijze lessen' van Tim Surma. Daarin vonden we een kader dat wetenschappelijke inzichten uit de cognitieve psychologie over hoe leren werkt koppelt aan inzichten over welke didactische principes werken in een klas.  Het aanbod van Thomas More om met 'model'scholen aan de slag te gaan rond 'effectieve didactiek' in de basisscholen, prikkelde ons. We namen contact op met de vraag of zij ook in een secundaire school aan de slag wilden gaan.

Dus Thomas More kreeg carte blanche en ging aan de slag met jullie team?

Neen, zo mag je het niet zien. Het is belangrijk dat je zelf al kennis in huis hebt en al goed weet wat je wil bereiken vooraleer je een externe partner betrekt. Samen maakten we een plan op waarin we procesmatig, systematisch en structureel de logische stappen zetten om op een duurzame wijze het hele team maximaal mee te krijgen. Thomas More zorgt voor de inhoud en opleiding. Wij denken mee na over de vertaling. We maakten schooleigen kijkwijzers, testten nieuwe methodieken op de pedagogische raad en stelden de vernieuwde aanpak voor aan het team. We zorgden ervoor dat leerkrachten met hun vragen terecht konden bij collega's met meer ervaring of bij experten. We werkten met de aanvangsbegeleiding een traject uit om nieuwe collega's ook mee te krijgen en te ondersteunen. Niet alles was even succesvol. Zowel voor ons als de partner was het traject immers nieuw.

Wat hebben jullie al gerealiseerd? Welke veranderingen zien jullie al? 

We zijn trots op onze aanvangsbegeleiding. Een aantal collega's ondersteunden de 40 nieuwe leerkrachten en namen hen mee in het verhaal van effectieve didactiek. Ze kregen een kader rond directie instructie en ondersteuning om dit in de praktijk te brengen.

We zien dat leerkrachten aan de slag gaan om routines te installeren. Zo zien we in bepaalde klassen al stickertjes op de vloer. Die duiden aan waar de tafels en stoelen moeten staan. Zo weet iedereen die het lokaal gebruikt hoe ze moeten teruggeplaatst worden. De vakleerkracht kan zo onmiddellijk de les starten. De klas is zo opgesteld dat ze leerlingen snel kan laten individueel werken, uitwisselen en samenwerken. Ze zitten precies ver genoeg van elkaar om mekaar niet te storen, precies dicht genoeg om snel te kunnen samenwerken. Je verliest geen tijd door banken te verplaatsen of leerlingen uit te leggen waar ze ze moeten zetten. 

We leggen babbelstenen in de leraarskamer. Dit zijn enveloppen met vragen over ons project. Het nodigt hen uit om er gericht over in gesprek te gaan, ideeën uit te wisselen en ervaringen te delen. Leerkrachten zetten hun opmerkingen op de post its, zo merken we dat de 'wijze lessen' gekend zijn en toegepast worden.

Zien jullie ook veranderingen op leerlingniveau? 

Het is moeilijk om de evolutie op leerlingniveau te zien. De leerlingenpopulatie verandert vaak, er zijn nieuwe leerplannen,...Van 290 leerlingen evolueerden we naar 800 leerlingen op onze campus.  Via de Vlaamse testen willen we de leerwinst in kaart brengen, maar dit vraagt tijd. Toch zijn er ook op leerlingniveau concrete resultaten zichtbaar:

• Op 10 maanden tijd boekten onze leerlingen op vlak van DIA taal 14 maanden leerwinst.
• Leerlingen blijven aan boord. Er is minder uitval. 
• Vroeger startten leerlingen vaak pas 20 minuten nadat ze binnenkwamen met een examen. Nu is dat binnen de 2 minuten. We zetten zelfs de moeilijkste klassen samen met de andere klassen. De routine maakt dat iedereen meegaat met de flow en het dus vlotter verloopt. 
• In de klassen zien we dat ze  door de inzet van nieuwe methodieken meer betrokken zijn bij de lessen."

Wat zijn jouw tips voor andere scholen?

1. Professionaliseren is een deel van de job

Ons schoolteam heeft een open geest. We staan open voor nieuwe wetenschappelijke inzichten en opportuniteiten. We stimuleren elkaar om daar gericht op zoek naar te gaan. Dit wil niet zeggen dat we alles altijd onmiddellijk implementeren. Zo komen we bij de volgende tip: 

  2. Strategisch uitstellen

Kies strategisch wanneer er tijd en ruimte wordt gemaakt om een veranderingstraject aan te gaan en doe het dan goed en doelgericht. Wij waren al een hele tijd bezig met ons in te lezen en deden onderzoekswerk rond effectieve didactiek. Maar het was pas nu het moment om heel het team mee te nemen. Enkele jaren geleden was dit niet gelukt.  We hebben het dus strategisch uitgesteld en dat werkt. 

 3. Onderga niet alles 

Onderzoek steeds wat de school nu heeft te doen. Je wordt als school vaak overspoeld met dingen die lijken te moeten: digitaliseren, inzetten op welbevinden, smartphones aanpakken.  Onderzoek goed wat er precies wordt verwacht en waar er net ruimte is om het op een schooleigen manier aan te pakken. Zo kozen wij ervoor om onze leerlingen niet te verplichten om een eigen laptop te kopen. We wilden eerst onderzoeken wat er precies nodig is en hoe we de digitalisering kunnen realiseren. 

 4. Heb aandacht voor het proces

Je komt er niet met enkel de inbreng  van nieuwe inzichten. Maak een goed plan, zet in op communicatie. Heb aandacht voor het betrekken van je leerkrachten. Prikkel hen om met elkaar in gesprek te gaan in de leraarskamer. Geef handvaten zoals kijkwijzers. 

 5. Wees alert voor de micro-management-kuil

Als projectleider of directeur wil je graag dat iedereen mee is. Maar het is weinig zinvol om alle kleine dingen te checken of te controleren. Je leerkrachten zijn professionals. Structureel samenwerken, gedachten uitwisselen, regelmatig collega’s aanspreken om te vragen hoe het loopt, eens op een andere plek in de leraarskamer gaan zitten en interesse voor mekaar tonen is zinvoller dan allerlei lijstjes te laten invullen. Zet eerder in op samen visie maken en dingen in de praktijk brengen dan op controle."