Zeg nooit: "Onze kleuters kunnen dit niet"
Laat je inspireren door Creatopia, een van de pilootscholen die de afgelopen jaren volop inzette op effectief leren. Samen met het Expertisecentrum Onderwijs en Leren van Thomas More gaven ze mee vorm aan een kleutercurriculum. We spraken met juf An, leerkracht van de derde kleuterklas. Enthousiast vertelde ze over de uitwerking van het eerste anker: ‘Zot van A’.
Kan je ons vertellen wat een kleutercurriculum eigenlijk is?
"Met het kleutercurriculum willen we een kennisrijk leerplan aanbieden dat kinderen een rijke woordenschat en begrippenkader aanbiedt zodat ze beter zijn voorbereid op de lagere school. Daarnaast zetten we met onze school in op taal- en leesdidactiek. Zo garanderen we een goede lees- en leerstart voor onze leerlingen."
Is dat niet iets wat elke leerkracht altijd al deed en doet?
"Klopt, we gaven onze lessen altijd al vorm vanuit de ontwikkeldoelen en de ervaringen van de leerlingen. Met het curriculum denken we meer na over wat bied ik aan, waarom, en hoe. We werken ook beter samen over de klassen heen. Ik zat zelf in een leergemeenschap waar we samen een anker uitwerkten met Thomas More: Zot van A. Ze begeleidden ons om na te denken over wat we precies willen aanbieden aan onze kleuters, met aandacht voor achtergrondkennis en woordenschat. Die zijn cruciaal voor latere leerprestaties. De aanpak is systematisch: we bouwen mooi verder op wat leerkrachten in de vorige jaren aanbieden. Een groot verschil is ook dat de lat veel hoger ligt. Ik had nooit gedacht dat onze kleuters zoveel kennis aankonden en zo snel zouden verwerken."
Kan je kort vertellen hoe het anker ‘Zot van A’ tot stand kwam en wat het precies inhoudt?
"Samen met twee andere scholen en de begeleiders van Thomas More hebben we de aanpak besproken en het anker uitgewerkt. Met een anker bedoelen we een periode van 4 tot 6 weken waarin we rond hetzelfde onderwerp werken, maar vanuit verschillende, samenhangende en (kennis) rijke invalshoeken. Het uitgangspunt is een betekenisvolle en inspirerende context waarin verschillende leergebieden samenkomen. Elke ankerperiode bestaat uit een oriëntatiefase, een verdiepingsfase en een afrondingsfase. Om de samenhang te versterken, werken we met subthema’s. Het anker is uitgewerkt voor de eerste, tweede en derde kleuterklas, zodat de woordenschat en begrippen stap voor stap worden opgebouwd.
· In de eerste kleuterklas focussen we op ‘Antwerpen: een thuis voor iedereen’. We hebben het over wat een thuis is, je thuis voelen en welke gezinnen er zijn, over wonen en de buurt. Maar ook over afspraken en regels.
· In de tweede kleuterklas bouwen we hierop verder: ‘Antwerpen, een stad in beweging’.
We bespreken de dynamiek van de stad: hoe mensen er wonen, werken, winkelen en ontspannen en nog veel meer. We kijken hoe we ons verplaatsen binnen en buiten de stad. En we hebben het ook over de haven en de schepen.
· In de derde kleuterklas gaan we aan de slag met ‘De Grote Markt – Kruispunt van de stad’. In dit thema staan we stil bij de ‘De Gouden Eeuw van Antwerpen’. We laten ons inspireren door de Grote Markt en de verhalen achter de gebouwen en beelden die we daar tegenkomen. De legende van Brabo en Antigoon en het verhaal van Nello en Patrasche worden uitgediept."
Hoe was het om dit uit te proberen in je eigen school?
"Het was spannend! Ik was zelf zeker overtuigd, maar nu moesten we kijken hoe goed het werkte op de klasvloer. Gelukkig was mijn parallelcollega snel mee. We zagen al snel dat het een groot succes was. Tijdens een dag met de kleuters in de stad, merkten we hoeveel de kleuters hadden geleerd uit de nieuwe aanpak in de klas. Het was een veelzeggend moment wanneer de juf Het Steen toonde en vertelde dat dat het huis was van reus Antigoon. Een kleuter keek naar de Schelde en vroeg waar al die afgekapte handjes waren gebleven. Dat bleek een inspirerende vraag. Een andere kleuter lachte en zei: ‘Dat is toch een verhaal, dat is niet echt’. Dat zette de kleuters weer aan het denken en praten. Op bezoek bij de kathedraal herinnerde een kleuter zich dat de juf in de klas had verteld dat de rijken in de kathedraal begraven werden, de arme mensen op de groenplaats. De kleuter ontdekte met zijn klasgenoten dan ook heel wat graven in de kathedraal."
Wat was het grootste succes of van welk succes heb je het meest genoten?
"Na de uitstap deden we een verwerking op school. De kleuters kregen de opdracht om een stukje van de stad in beeld te brengen. Ze mochten dat doen op alle plekken in de school en met alle materialen die ze konden vinden. Het was fantastisch om te zien hoe betrokken ze waren en hoe ze woorden als constructie, gildehuizen, stadhuis, parken vlot gebruikten."
Moet je deze verwerking dan zelf bedenken als leerkracht?
"Het curriculum is geen kant en klare methode, het biedt vooral een inspirerend kader. Het is een kracht dat je er als leerkracht een eigen creatieve invulling kan aan geven. Het zijn heldere richtlijnen waarbij we de lat hoog leggen. Leerkrachten ontdekken al snel dat deze manier van werken echt opbrengt, en dat is het mooiste geschenk."
Heb je tips voor scholen die nu intekenden voor het traject ‘Effectief leren’?
"Tip 1: Durf springen. Ga ervoor, dit loont! Het is spannend om de lat zo hoog te leggen. Zelfs met kinderen die weinig brede impressies van thuis meekrijgen, werkt het. Ook zij zijn geïnteresseerd.
Tip 2: Wees geduldig. Brainstormen, overleggen, tot grote ideeën komen en deze per school uitwerken, is een grote troef. Zo ken je het curriculum door en door. De expertise van Thomas More en van de leerkrachten vult elkaar aan en zorgt voor een goed resultaat.
Tip 3: Bied als schoolleiding een sterk kader en ondersteuning. Betrokken aanpak is belangrijk; wanneer iedereen er de schouders onder zet, werkt het. De ondersteuning die we kregen maar ook de concrete resultaten zorgden ervoor dat heel het team mee is.
Tip 4: Geniet van de successen. We hadden nooit durven dromen dat we dit nu kunnen realiseren. Nu bereiken we in de tweede kleuterklas wat we vroeger zelfs niet in de derde kleuterklas durfden vooropstellen. Een voorbeeld: onze kleuters kunnen bij de start van de derde kleuterklas allemaal hun naam herkennen. We hoeven dus niet meer met pictogrammen te werken. Dat komt door onze goede opbouw en aanpak. We merkten elke dag weer hoe betrokken de kinderen waren, hoe de nieuwe woordenschat blijft hangen en daar doen we het voor.
Tip 5: Zeg nooit: ‘onze kleuters kunnen dit niet’. Doorheen het traject kijk je met meer vertrouwen naar de kleuters, en geloof je in je eigen impact. Ook jouw kleuters kunnen dit!"